Angst en kunst in Parijs

IMG_4513
In Parijs bezocht ik Grand Palais, een tentoonstellingsgebouw dat z’n naam eer aan doet en zoals alles in de stad nu detectiepoortjes heeft tegen opblaasterroristen. Begrijpelijk maar het zorgt voor de vreemde gewaarwording dat er vijanden onder je medemensen zijn. Althans dat de mogelijkheid bestaat dat ze er zijn. Voor je het weet, vind je iedereen verdacht.

Het deed me denken aan het kijken naar vogels. Als je bijvoorbeeld een mus ziet eten, kruimeltjes van de grond pikken, dan valt op dat hij voortdurend, na iedere pik, op en om zich heen kijkt. Steeds checken of er gevaar is. 

Ik prees me altijd gelukkig dat ik geen mus was. Het lijkt me zo’n neurotisch bestaan. Nooit rustig kunnen eten zonder het risico zelf gegeten te worden. Nu zijn er natuurlijk meer moordlustige tuinkatten dan opblaasterroristen en het is ook niet zo dat ik leef met een permanente vrees voor terroristen maar het blijft vreemd. Même pas peur, zeggen ze in Parijs. We zijn niet bang. Maar iedere keer dat je het zegt word je ook aan de angst herinnerd.

IMG_4519
De tentoonstelling Carambolages in het Grand Palais toont een verzameling werken, bijeengebracht door Jean-Hubert Martin en afkomstig uit alle tijden en werelddelen. Nou ja alle, de islamitische wereld was afwezig, evenals de gebieden voorbij de Oeral, geen idee waarom.

De werken hangen er zonder enige toelichting. Je moest een app downloaden maar dat – hoe verrassend – werkte niet helemaal goed. Wifi deed het alleen bij de ingang en de uitleg bleek, na lang naar het draaiende downloadicoontje staren, louter als audiotour beschikbaar en natuurlijk alleen in het Frans. Voor mij als eeuwig beginnend cursist Franse taal te hoog gegrepen. Gelukkig waren er wel beeldschermen aan het einde van de gangen met summiere informatie: kunstenaar, jaartal, land. Dat bleek later ook in de app te zitten maar die moest je weer apart downloaden.

palais
Bij gebrek aan informatie ontstond zo een nieuw spel: wat zien we hier? Uit welk land of werelddeel en welke tijd? Zo’n quiz maakt dat je op een heel andere manier naar de kunstwerken gaat kijken omdat je niet alleen oog hebt voor wat je ziet maar ook alles wat je er over weet uit je hersens probeert op te diepen. Wat zijn de kenmerken, waar lijkt het op? 

Bij sommige kunst is het niet zo moeilijk, 17e eeuwse schilderijen bijvoorbeeld. Lastiger is het bij moderne kunst, zeg van 1910 tot 1970, en het onderscheid met kunst uit Afrika, Oceanië en Latijns-Amerika. Een modern ogend masker waarvan je denkt dat het door een navolger van Picasso is gemaakt, kan zomaar een antiek voorwerp uit Afrika zijn. En andersom. Een schilderij van een blote kont waarvan je dacht dat het veel recenter was, bleek in 1520 in Vlaanderen te zijn gemaakt.

IMG_4527

hoofd
Dat was niet alleen maar plezierig. Een hele galerij was gewijd aan schedels en naar het leek had de oorspronkelijk bezitter daar niet altijd vrijwillig afstand van gedaan. Het geeft de kijker de ongemakkelijke fascinatie die je ook hebt bij het zien van auto-ongelukken of ander spectaculair leed. Misschien is het de reden dat mensen naar terreur-video’s kijken, ook al weet je dat je dat niet moet doen omdat ze daarvoor gemaakt worden, ten koste van mensenlevens. Bij oud leed ligt dat kennelijk anders, anders konden ze de musea wel sluiten.

‘De macht van de blik’ noemde Janneke Wesseling het in NRC. En als je wat wilt weten over de tentoonstelling kun je beter haar recensie lezen. Mocht je in Parijs zijn is het bezoek zeker de moeite waard. Koop je kaartjes online want de Franse rijen zijn berucht.

Na het bezoek, werkte het effect van de tentoonstelling door. Aan het einde van de middag stond ik bij de fameuze waterval van de Louis Vuitton Foundation, een spectaculair gebouw van Frank Gehry, een nieuwe Parijse must see. Onderaan de waterval dobberde een ballon in de vijver en het leek alsof hij probeerde naar boven te klimmen. Dat lukte natuurlijk niet. Hij zou langzaam lucht verliezen en uiteindelijk naar de bodem gezogen worden. Een heel bataljon aan symbolische associaties marcheerde door mijn hoofd. Heldendom, optimisme, nihilisme, liefde.

Het was pure kunst. Dat was het natuurlijk niet. Het was een ballon die daar toevallig beland was. Kunst heeft net als angst een effect op je: als je er mee  besmet raakt verandert je beleving. Bij angst denk je meer te zien van anderen, bij kunst zie je echt meer maar dan van wie je zelf bent.

Over Francisco

eindredacteur Joop.nl

Geef een reactie

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.