Wat blijft hangen van een boek of film

Ik zat op het terras van een nieuwe wijnbar aan de Nieuwe Binnenweg. Nou ja, nieuw. Toen ik aan de serveerster enthousiast vroeg ‘zijn jullie net open?’ antwoordde ze diplomatiek en met een glimlach ‘ja, sinds december’. Het was zondag en de zon zakte zo langzaam naar de horizon dat het leek of ze gewoon wilde blijven hangen. Net als ik. Het terras stond onder een boom die ook nog geen schijntje herfst vertoonde. Ik opende de app Bomen in de Buurt die je precies vertelt welke boom je ziet. Een nieuwe hobby sinds ik probeer te minderen met social media. Er is altijd wel een boom die je kunt opzoeken. Een acacia. Acacia?

De Tranen der Acacia’s is de titel van een roman van Willem Frederik Hermans die ik jaren en jaren geleden gelezen heb. Wat stond me daar nog van bij? Een verhaal dat zich afspeelt in Brussel en Amsterdam, in de Wolkenkrabber, een flatgebouw in Zuid. Als ik er wel eens voorbij rijd, denk ik altijd aan het boek. Of eigenlijk aan hoe het zou zijn om in een gebouw te wonen waar een boek over geschreven is. Zou iedere bewoner het gelezen hebben?

Maar wat weet ik er verder nog van? Het verhaal ging, als ik me wel herinner, over dat de zaken niet waren wat ze leken, over wie je kunt vertrouwen, inclusief jezelf. Dat is een terugkerend thema bij Hermans. Wat me er nog het meest van bij staat is dat ik het boek niet zo goed vond als ik hoopte. En natuurlijk hield ik er een zeker gevoel aan over. Je leest romans, ziet films, vergeet het verhaal en wat er van overblijft is een gevoel. Niet zo zeer opwinding, spanning of andere primaire emoties maar iets diepers, meestal eenzaamheid. In het geval van dit boek de twijfel die aan iedere diepere gedachte pulkt.

Ik probeerde nog wat over acacia’s te lezen maar zag dat er 1300 verschillende soorten zijn en gaf het op.

Ik had net Dogman gezien, de nieuwe film van Matteo Garrone, de regisseur die tien jaar geleden faam maakte met Gomorra. Net als Gomorra is Dogman gebaseerd op een waar gebeurd verhaal over de maffia in Zuid-Italië. Wat wist ik nog van Gomorra? De harde kleuren, de slotscène en een gevoel van wanhoop. Kids die wonen in een gebouw dat voorbij onbewoonbaar is. Als je in zo’n totaal verloederd wooncomplex dat vergeven is van de criminaliteit opgroeit, heb je eigenlijk geen schijn van kans om buiten de gevangenis te blijven.

Dogman is net als Gomorra prachtig gemaakt maar ook niet zo goed als ik hoopte. Een man probeert te overleven in een buurt die geterroriseerd wordt door een crimineel. Niet het type omgeving waar je de Rijdende Rechter inschakelt. Een badplaats die zijn glorietijd, als die er ooit was, al lang achter zich heeft gelaten. In verval geraakte gebouwen van het type dat je anders wel eens ziet in video’s van urban explorers. Alleen worden deze gebouwen nog bewoond. Ze staan in straten waar de toekomst zich nooit vertoont.

Er komt extreem geweld in de film voor, net als hilarische scènes. Maar na afloop vroeg ik me af wat de maker nu eigenlijk wilde zeggen, behalve dat wat hij al in Gomorra gezegd had. Misschien dit: de hoofdpersoon, exploitant van een trimsalon, denkt dat hij zich in z’n eentje kan redden tegen de maffia, ook al gaat dat ten koste van anderen. Zoals we allemaal denken dat we ons in ons eentje kunnen redden. Alles is je eigen schuld of prestatie, dat is de pensée unique van deze tijd. Maar misschien maak ik er teveel van en was het verhaal gewoon het verhaal.

De opnames zijn gemaakt in Castel Volturno. Ik wilde zien of of het echt zo vervallen was en raadpleegde het orakel Google. Het blijkt een klein stadje dat beheerst wordt door maffia-groepen, de Camorra en Nigeriaanse bendes die nog een stuk wreder zijn dan hun Italiaanse collega’s. Een groot aantal migranten is in de stad neergestreken, naar schatting 25.000 terwijl er oorspronkelijk zo’n 20.000 mensen woonden. Je kunt de omstandigheden wel bedenken. Ellende trekt vaak nog meer ellende aan, zoals geluk ook graag ander geluk opzoekt. Nog een fenomeen waar de pensée unique van het neoliberalisme geen rekening mee houdt.

Ik stuitte op deze fotoserie van Giovanni Izzo, een fotograaf die in de streek is opgegroeid. Ik bekeek de beelden, las het verhaal en realiseerde me dat de werkelijkheid erger is dan de film. Dat gevoel zal blijven hangen.

Louis Kisch komt met een ander inzicht:

Corine Jansen zegt op LinkedIn: “En dan zie je dat een ander perspectief, in dit geval de foto’s, meteen je narratief veranderen.”

Over Francisco

eindredacteur Joop.nl

Geef een reactie

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.