Traag kijken

Richard Dadd – The Fairy Feller’s Master-Stroke

Kikkers hoor je eerder dan je ze ziet. Misschien dat ze zo hard kwaken omdat ze juist zo’n goede camouflage hebben, een geintje van de evolutie. Je wordt onzichtbaar gemaakt waardoor niet alleen de roofdieren maar ook je potentiële partners je niet meer kunnen vinden. Dus krijg je een luid stemgeluid waarmee je de hele buurt bij elkaar kunt roepen. Een audio-versie van Tinder.

Sta bij een vijver met kikkers en er gebeurt iets wonderbaarlijks. Eerst zie je helemaal niks. Geen kikker te zien. Dan zie je er een. Daar. Gevonden. Dan nog een. En nog een. Na een minuut of wat zie je dat het water vol zit met kikkers. Ze zaten er al die tijd zonder dat je ze zag. Dat is een raar fenomeen. Onwillekeurig gaan we er vanuit dat als je kijkt, je ook ziet. Maar dat is maar ten dele waar. Hoe langer je ergens naar kijkt hoe meer je opmerkt. Met als tweede verrassing dat je je niet meer kunt voorstellen dat je het eerst niet zag. Je kunt wat je ziet niet meer ontzien.

Ik moest er aan denken toen ik door het duister over de snelweg raasde en luisterde naar een podcast van Tate, het Britse museum, over traag kijken. Dichter Bumi Thomas vertelt er over met een asmr-achtige stem. Heel langzaam ook. Er komen mensen aan het woord die zelf traag kijken. Een vrouw die al 15 jaar lang naar Tate gaat om een en hetzelfde schilderij te bekijken. Het is dan ook een zeer complex schilderij. Ze vertelt dat ze pas recent ontdekte dat op het schilderij een krekel te zien is die trompet speelt. Je kunt wel bedenken wat ik bij thuiskomst deed. Ik googelde het schilderij The Fairy Feller’s Master-Stroke door Richard Dadd uit 1855 en ging op zoek naar de krekel.

Zo werkt het dus niet.

Als je het schilderij bekijkt, kun je je nog voorstellen dat daar steeds nieuwe dingen in te ontdekken vallen. Het schilderij heeft ook nog een verborgen lading. Het is geschilderd door een moordenaar tijdens zijn detentie. Je kijkt misschien naar de demonen in zijn hoofd.

Maar hoe zit het met traag kijken naar andere kunstwerken? Aan het woord komt een gids die mensen door Tate leidt en hen leert traag te kijken. Dat is geen overbodige luxe. De gemiddelde museumbezoeker besteedt gemiddeld 27 seconden aan het bekijken naar een kunstwerk. Ik hoorde het en dacht voor het eerst ‘verdomd, ik ben gemiddeld’. Ik loop langs kunstwerken en werp snelle blikken. Dat doe ik ook om mezelf te beschermen. Kunst diep op je in laten werken is vermoeiend. Na tien werken ben ik uitgeput. Alsof ik drie romans achter elkaar heb uitgelezen. Maar 27 seconden. Dat is geen goede selectiemethode realiseer ik me nu.

De gids beschrijft de manier om echt langzaam te kijken. Je gaat voor een werk staan en sluit twee minuten lang je ogen. Daarmee zuiver je je gedachten van alles wat je bij aankomst in je op hebt genomen. Dan open ze je en ga je lang kijken. Je begint bijvoorbeeld bij het bestuderen van de vorm, dan de verhoudingen.

Ik probeerde me voor te stellen dat ik dat zou doen. In een museum. Hoe is het als je met je ogen dicht gaat staan voor een schilderij? Dat kan alleen in een stil museum. Anders roep je misschien wel irritatie of zelf agressie op. Opzij, opzij, opzij. De andere bezoekers willen hun 27 seconden wel nuttig besteden.

In het Stedelijk Museum Schiedam is nu een Rothko kapel ingericht waar een schilderij hangt van de Amerikaanse schilder, Grey, Orange on Maroon, No. 8 uit 1960. Als je naar binnengaat kun je je mobiele telefoon inleveren want niets mag je afleiden.

Het lijkt me een ideale plek om traag te kijken. Ook omdat er op schilderijen van Rothko op het eerste gezicht niet veel te zien is. Een beetje als staren in een vijver en dan geleidelijk de wonderen ontdekken. Maar traag is relatief. Voor wie 27 seconden kijkt is het al een stuk langer maar 5 minuten is nog te kort.

Op de museumsite staat:

“Kijken mag zo lang je wilt, tenzij er veel bezoekers wachten. Dan geldt een maximum van 5 minuten per persoon. Mensen die het schilderij gegarandeerd een uur voor zichzelf willen hebben, kunnen vóór openingstijd een uur alleen boeken. Klik daarvoor hier.

Durf ik dat? Een uur alleen zijn met een schilderij?

De podcast The Art of Slow Looking vind je hier.

PS: Ik kreeg via Twitter de tip dat Queen een nummer heeft gewijd aan het schilderij van Dadd.

https://twitter.com/arneut/status/1133425550771576832

Geef een reactie

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.