Kijken naar een plassende vrouw

Ik deed wat je met een onbekende nooit moet doen. Ik staarde haar minutenlang aan terwijl ze ontspannen op een tafel zat, haar benen in de lucht bungelend. Ik bestudeerde hoe ze in gedachten verzonken leek, wat water dronk. Daarna zag ik hoe ze zich gracieus door haar woning bewoog, een handdoek pakte, zich uitkleedde en een douche nam. Ik bekeek haar zelfs terwijl ze zat te plassen. En ik was niet de enige. Met voyeurisme had het niets te maken.

De Taiwanees-Britse Jia-Yu Chang Corti voerde van 5 tot en met 16 juni de gedurfde, langdurige en Spartaanse performance The House with the Ocean View uit. 12 dagen lang zat ze in een grote zaal van het Stedelijk Museum in Amsterdam opgesloten in een appartement met drie kamers dat aan een kant opengewerkt was, zodat het publiek alles kon zien wat ze deed. Ze kon zich nergens verstoppen en ook niet ontsnappen want de enige uitweg waren drie trappen die als treden naar boven gerichte vlijmscherpe messen hadden. Ze zou haar voet amputeren als ze er op ging staan.

Spartaans ook omdat ze al die tijd niets mocht eten, alleen water drinken. Het was stil. Ze zei niets. Het enige geluid kwam van een metronoom die de seconden wegtikte. Drie keer per dag moest ze een douche nemen. Naast de douche was een toilet dat ze kon gebruiken. Alles was zichtbaar voor het publiek. In de twee andere kamers stonden een tafel en stoel en een harde houten bank waar ze op kon slapen.

The House with the Ocean was onderdeel van de overzichtstentoonstelling van Marina Abramovic in het Stedelijk. De befaamde kunstenares bedacht de performance en voerde die in 2002 zelf uit in de Sean Kelly Gallery in New York. De 57-jarige Corti is nu bijna net zo oud als Abramovic destijds was.

Ik heb de tentoonstelling al twee keer eerder bezocht maar ging nu een derde keer, speciaal voor deze performance. Ik nam plaats op een bankje en keek naar Corti die op meters afstand hoog boven me op een tafel zat. Ze droeg een blauwe broek en overhemd van denim-achtige stof. Haar enkels achteloos over elkaar geslagen. Haar onderarmen rustend op haar bovenbenen. De handen in elkaar. Ze keek me aan. Ze bleef me aankijken. Een stare down met een vreemde.

Het komt niet vaak voor dat je een onbekende lang in de ogen kijkt. Alleen baby’s en mensen met geestelijke uitdagingen doen dat. Na een tijdje dwaalde haar blik weer door de zaal, gevuld met nieuwsgierigen als ik. Niemand sprak, foto’s maken was verboden. Er was alleen zij. En wij.

Soms sloot ze heel even haar ogen. Het gaf haar houding iets van een meditatie en die gedachte maakte zich van me meester. Ik voelde een ongewone rust over me komen. Ik ging ademhalingsoefeningen doen, wat ik anders nooit doe. Diep inademen, vasthouden zodat de zuurstof een drug wordt, langzaam uitademen. Ik ging me steeds meer ontspannen. Dat kwam ook omdat er niets gebeurde. Ze zat daar en deed niets. Twaalf dagen niets doen, dat kan dus ook, dacht ik. Er viel iets van me af, zoals je dat wel vaker hebt als je met een gewoonte breekt.

Heel langzaam liet ze zich van tafel glijden. Ze liep niet, ze schreed, met trage, bewuste bewegingen, bijna als een danseres. Ze schonk voorzichtig water in een glas en zette het aan haar mond. Ze nam een slok en bevochtigde haar lippen. Zou ze weinig drinken om niet te vaak naar de wc te hoeven, vroeg ik me af. Nee, ze dronk het helemaal leeg, maar met kleine slokjes, alsof het nectar was.

Ze liep naar de wc, maakte de toiletbril schoon en deed haar broek naar beneden. Onder haar broek droeg ze een witte legging. Misschien tegen de kou dacht ik. Had ik het koud? Nee. Ze pelde de legging naar beneden. Daar onder droeg ze een witte slip. Ook die stroopte ze af. Het blauwe denimhemd hing als een rok voor haar geslacht. Routineus haalde ze de achterzijde omhoog terwijl ze ging zitten. Ze keek voor zich uit en plaste. Althans dat vermoed ik. Het getik van de metronoom overstemde ieder gekletter. Ze keek voor zich uit, in het denkbeeldige oneindige.

Dit ga ik nooit meer van mijn leven meemaken, dacht ik. Niet vanwege het beeld van een plassende vrouw maar vanwege de situatie. Het leven werd hier kunst. Dat klinkt misschien gek maar zo voelde het. Niet in de zin van ‘is dit nou kunst’ maar vanwege het diepe, lastig grijpbare gevoel dat kunst bij je kan losmaken, een laat ik het maar spirituele ervaring noemen. Hier werd de aanwezigheid van de ander een spirituele ervaring. Je merkt, het valt me lastig het te omschrijven. Terwijl ik het opschrijf, realiseer ik me dat het belachelijk kan overkomen, zo belachelijk als ik het idee van de performance vond toen ik er voor het eerst over hoorde. Maar belachelijkheid is nu eenmaal het risico van kwetsbaarheid. En dat was wat ik hier zag: kwetsbaarheid. Zij was kwetsbaar maar ik als kijker ook omdat ik me hier voor openstelde.

Ze pakte een toiletpapiertje, vouwde het zorgvuldig alsof het een religieus ritueel was en veegde zich schoon. Ze trok haar broek omhoog, waste haar handen met een stuk zeep, vulde een emmer en spoelde de wc door. Ik zou het nog gedetailleerder willen beschrijven maar ben bang dat ik je verveel. En dat was nou net het bijzondere: in deze ruimte waar 12 dagen niets gebeurde, ontbrak verveling. Het leven is van zichzelf niet vervelend. Het wordt vervelend gemaakt door onrustige geesten.

Daarna douchte ze zich. Ze waste haar lichaam. Ik zou kunnen omschrijven hoe mooi ze was maar daar ging het niet om. Ik zag voor het eerst dat douchen een soort dans met je eigen lichaam is. Ook dat zal nooit meer hetzelfde voor me zijn, wist ik.

Na ruim een uur vertrok ik omdat in de buitenwereld verplichtingen op me wachtten. Het liefst was ik nog dagen gebleven.

De performance is voorbij maar de tentoonstelling Marina Abramović is nog tot 14 juli te zien in het Stedelijk Museum. Tickets zijn alleen online verkrijgbaar. Houd er rekening mee dat die uitverkocht kunnen raken

PS: Iedere zondagavond verstuur ik In de Week, een zeer persoonlijke nieuwsbrief over wat ik de voorbije week zag, las, meemaakte en dacht. Abonneer je hier gratis.

4 Comments

  • Mooi – dapper ook. Zou ik het kunnen? Het zal ongelooflijk bevrijdend zijn, maar wat een drempel.

    • Goeie vraag. Ik niet in ieder geval. Hier komt meer bij kijken dan doorzettingsvermogen.

  • Ja interessant, het doet me denken aan een kunstproject waar een kunstenares ergens in een museum ging zitten en die dan mensen in de ogen ging kijken die tegenover haar ging zitten. Nu google ik het even na en dit was ook Marina Abramovic geweest. Ja ik kan me voorstellen dat het een interessante ervaring moet zijn geweest. Maar vooral vraag ik mij af hoe de kunstenares zelf dit nou beleefd en hoe het voelde.

Leave a Comment

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.