{"id":1440,"date":"2010-03-07T13:11:51","date_gmt":"2010-03-07T12:11:51","guid":{"rendered":"http:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/?p=1440"},"modified":"2010-03-07T13:16:32","modified_gmt":"2010-03-07T12:16:32","slug":"het-einde-van-de-concentratie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/2010\/03\/07\/het-einde-van-de-concentratie\/","title":{"rendered":"Het einde van de concentratie"},"content":{"rendered":"

Een van mijn favoriete bands, Tindersticks, heeft een optreden in Nederland gestaakt<\/a> omdat het geklets van het publiek de muziek overstemde. Het is een fenomeen dat almaar groter lijkt te worden: naar concerten ga je niet om te luisteren maar om te praten. Maar het gaat verder dan muziek. Twee jaar geleden schreef ik er een beschouwing over voor het blad Dif. Hier is die tekst.<\/p>\n

We willen alles en wel nu meteen. Daarom beleven we niets meer.<\/em><\/p>\n

De kop boven de recensie in de Volkskrant loog er niet om: \u2018Concert Joan as Policewoman kansloos door g\u00eanant gekakel\u2019. Dat klonk niet als een observatie maar als een lang opgebouwde irritatie die tot uitbarsting kwam. Met reden. Zangeres Joan Wasser, vriendin van wijlen Jeff Buckley, had net een cd uitgebracht waarop ze zingt over de strijd van haar moeder tegen kanker. Die liedjes zou ze ten gehore brengen tijdens een festival in Den Haag maar dat lukte niet. Het publiek ging onderling zo luid met elkaar in gesprek dat het optreden nauwelijks nog te beluisteren viel.<\/p>\n

Dat \u2018g\u00eanante gekakel\u2019 lag niet aan het optreden zelf. Het is een trend die steeds meer terrein wint: publiek dat ergens heen gaat en niet kijkt of luistert maar gewoon luidkeels met elkaar ouwehoert. Het is gedrag dat de hele beleving van muziek verstoort en vooral zachte gevoelige nummers om zeep helpt. Zowel voor maker als luisteraar.<\/p>\n

In Paradiso hoorde ik Isobel Campbell smeken of het publiek alsjeblieft stil wilde zijn. In Rotown speelde Jonathan Richman uit zelfbescherming volstrekt in zichzelf gekeerd \u2018As my mother lay lying\u2019 over het sterfbed van zijn moeder. Zijn gevoelig woorden waren onverstaanbaar door het allesoverheersende gewauwel van het publiek. Violiste Sophie Solomon dreigde tijdens een optreden een rustig nummer niet te spelen als het publiek zoveel lawaai bleef maken.<\/p>\n

Ik heb me tijdens een optreden – na drie keer langzaam tot tien tellen – wel eens tot zo iemand gericht. Ze besprak met haar partner zo luid haar nieuwe keuken en andere verbouwingsperikelen dat \u00a0ik het idee had beland te zijn in een opname van Eigen Huis & Tuin, in plaats van een concert.<\/p>\n

Vind je de muziek niet mooi<\/em>, vroeg ik zo vriendelijk mogelijk, mijn kaakspieren dwingend tot een glimlach.<\/p>\n

Hoezo?<\/em><\/p>\n

Omdat je er niet naar luistert en het mij onmogelijk maakt wel te luisteren.<\/em><\/p>\n

Ze keek alsof ik haar net een nieuwe variatie op de relativiteitstheorie had voorgelegd.<\/p>\n

Het zwijgen duurde anderhalf nummer. Toen begon ze te fluisteren en even later was de conversatie weer op weekmarktvolume aan de gang.<\/p>\n

Praten is het nieuwe roken.<\/p>\n

Het beperkt zich niet tot muziek. Bioscopen kampen met hetzelfde probleem: publiek dat zich gedraagt alsof ze thuis op de bank naar de home cinema kijken en ondertussen met elkaar doorkletsen. Dat leidt tot de merkwaardige situatie dat filmliefhebbers zelf beter ook gewoon thuis kunnen blijven, daar vinden ze een stilte die in de gedeelde ruimte een zeldzaamheid is geworden.<\/p>\n

Het is lastig te begrijpen gedrag. Publiek dat een kaartje koopt om ergens van te genieten en er vervolgens nauwelijks aandacht voor heeft. Het is alsof ze in een restaurant zitten en het eten vervolgens niet aanraken. Dat doen alleen mensen met een eetstoornis. Anorexia nervosa.<\/p>\n

Het kakelende publiek heeft last van iets soortgelijks: ze zijn niet in staat zich te concentreren. Aan die concentratiestoornis lijden hele volksstammen en het worden er steeds meer. Het is een gebrek dat door alle sociale lagen heenloopt. Het is de ziekte van het digitale tijdperk.<\/p>\n

Die ziekte heet Continuous Partial Attention syndroom, oftewel CPA. De term werd gemunt door Linda Stone, die in de jaren negentig bij Microsoft onderzoek deed naar virtuele werelden. Zij ontdekte dat gebruikers voortdurend in en uit dergelijke omgevingen willen glippen. Dat is werkelijkheid geworden want als je e-mail, sms, chat en andere klikverleidingen ziet als de virtuele wereld dan trekt die voortdurend onze aandacht. Wie langer dan twee minuten een telefoongesprek voert met iemand die achter een bureau zit merkt al. Er verandert dan iets in de stem, in de reactiesnelheid en je weet het: de aandacht is verdwenen en de gesprekspartner heeft de ogen op het scherm gericht om een e-mail te lezen of andere informatie tot zich te nemen.<\/p>\n

Dat heet met een vriendelijke woord multi-tasken. Je doet twee of meerdere dingen tegelijk. Of misschien is \u2018probeert twee dingen tegelijk te doen\u2019 een betere definitie. Want hoewel multi-tasken wordt gezien als een wenselijke vaardigheid zijn de gevolgen desastreus. In plaats van dat de productiviteit stijgt – het doel van multi-tasken – neemt deze dramatisch af.<\/p>\n

De Britse staatsman en auteur Lord Chesterfield (1694-1773) stelde: \u201cEr is tijd genoeg voor alles in de loop van de dag, zo lang je maar een ding tegelijk doet, maar er is te weinig tijd in het jaar als je twee dingen tegelijk wilt doen.\u201d Bijna driehonderd jaar later bewijst hersenonderzoek dat hij de spijker op de kop sloeg. Multi-tasken kost meer energie dan de som der delen. Wie twee of meerdere dingen tegelijk doet belast zijn hersens extra omdat die voortdurend de keuze moeten maken naar welke taak de aandacht moet gaan.<\/p>\n

In de praktijk leren hersenen dat steeds beter maar dan nog gaat er kostbare aandacht verloren aan het keuzeproces zelf op. Aandacht die je je juist extra nodig hebt.<\/p>\n

Multi-tasken is dan ook rampzalig als het gaat om het opnemen van informatie. Onderzoek wijst uit dat mensen die informatie opnemen terwijl ze multi-tasken de gegevens op een andere plek op slaan dan als ze zich op een taak concentreren. Die andere plek is het deel van de hersens waar nieuwe vaardigheden mee worden geleerd terwijl gegevens uit geconcentreerde studie direct naar het deel gaan waar informatie voor langere tijd wordt opgeslagen.<\/p>\n

Al multi-taskend door het leven gaan is als een avondje zappen bij de televisie: alle tijd is verdwenen zonder dat je werkelijk iets wijzer bent geworden. Dat ligt niet aan de hoeveelheid informatie maar aan de methode: de informatie kan niet op de plekken in je hersens komen waar waardevolle gegevens opgeslagen worden.<\/p>\n

De psycholoog die dat ontdekte, Russel Poldrack, stelt dat we biologisch niet toegerust zijn voor multitasken maar juist voor gericht werken. Dat laatste is eenvoudig te testen. Laat je blik glijden over om het even welk tafereel, bijvoorbeeld een weiland. Zo gauw daar iets in verandert, een vogel die opvliegt, is je blik daar op gericht. Meteen. Je vergeet al het andere en concentreert je op de verandering om de informatie op te nemen. Je bent niet in staat dan nog iets anders te zien. Of je moet niet willen weten wat de vogel doet.<\/p>\n

Op internet hebben lezers de aandachtsspanne van een sprinkhaan, verzuchtte bestseller-auteur Stephen King een paar jaar terug toen een poging van hem tot digitaal uitgeven mislukte. Dat klonk als een botte belediging maar het is een feitelijke constatering. Al langer wordt voor internet de de regel gehanteerd dat teksten niet lang mogen zijn. \u201cDe ideale tekst is honderd tot tweehonderd woorden lang,\u201d beweert Nick Denton, oprichter van het succesvolle weblog-imperium Gawker en bekend van onder meer Gizmodo.<\/p>\n

Kort is het antwoord op het oprukken van multi-tasken en het verdwijnen van concnetratievermogen. Kort, kort, kort. Korte verhalen, korte filmpjes. Helpt het? Nee, ze verergeren het probleem. Want al die versnipperde informatie leidt tot het gevoel dat er teveel informatie is, een information overload. Omdat we geen tijd meer hebben, storten we ons niet meer in lange verhalen maar willen we alles opgediend hebben in hapklare brokken. Of liever gezegd wat we denken dat hapklare brokken zijn. Want het grote geheel moeten we er nog steeds zelf uit destilleren. Dat kan niemand voor ons doen. Pak een boek, scheur alle bladzijden er uit, gooi ze los in een doos en overhandig ze aan iemand met de opdracht: \u2018moet je lezen, goed verhaal.\u2019 Alleen al het idee dat de pagina\u2019s op volgorde gelegd moeten worden zorgt voor meer stress dan dat het lezen van het oorspronkelijke werk ooit gekost zou hebben.<\/p>\n

Dat besef begint langzaam maar zeker door te dringen. Tegen de multi-tasking rijst verzet. In bedrijven worden topless-meetings gehouden. Dat zijn geen vergaderingen zonder bovenkleding maar zonder laptops, blackberry\u2019s, iphones of mobiele telefoons. Meetings waarbij er aandacht is voor elkaar in plaats van voor de apparaten. De bedenker van de topless-meetings Dan Saffer hanteert als stelregel dat mensen die niet zonder apparaat kunnen, niet op zo\u2019n vergadering thuishoren.<\/p>\n

Voor concerten wordt geexperimenteerd met draadloze koptelefoons in het publiek, zodat iedereen goed geluid heeft en in een klap het gewauwel probleem is opgelost. In bioscopen zou de klets-ergernis ook zo weggenomen kunnen worden.<\/p>\n

Als we dat zouden willen, want multi-tasking is verslavend. We worden rusteloos als we het niet meer kunnen doen. Het geeft ons het gevoel onthecht te zijn. We willen altijd kunnen sms-en, weten of er mail is of iets kunnen googlen.<\/p>\n

De remedie tegen die rusteloosheid is juist het tegendeel. Wie zich concentreert komt vanzelf tot rust. Bij religies wordt dat onderdompelende effect zelfs benut als spirituele ervaring. Het worden bidden genoemd. Maar je kunt ook gewoon een boek lezen. Dat is overigens net zo gevaarlijk als multi-tasking. In de 19e eeuw werd leeszucht als een bedreiging gezien. Mensen die de hele dag met hun hoofd in opperste concentratie in de boeken zaten, werden gezien als een maatschappelijk probleem. Deze zogeheten boekenwurmen hadden immers geen oog meer voor hun omgeving. \u201cHet lezen van goede geschriften is ongetwijfeld in het algemeen allernuttigst, een onmatige leeslust is echter gevaarlijk,\u201d schreef het cultureel maandblad \u2018Bijdragen aan het Menschelijk Geluk\u2019 in 1789.<\/p>\n

Lord Chesterfield had gelijk. Je kunt het alles doen maar alleen achtereenvolgens. Dus eerst het boek lezen, dan naar de film en pas daarna er met elkaar over praten. Maar die constatering had ik aan het begin moeten maken want het grootste deel van de lezers is inmiddels afgehaakt. Hun aandacht is tijdens het lezen opgeeist door andere zaken. Het kleine overgebleven deel dat deze woorden wel leest heeft dit advies niet nodig. Daarom is de concentratie ten dode opgeschreven. Omdat de noodzaak er van nooit doordringt tot degenen die het zouden moeten beseffen.<\/p>\n

Francisco van Jole<\/p>\n

Dit artikel verscheen in 2008 in de laatste editie van Dif<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Een van mijn favoriete bands, Tindersticks, heeft een optreden in Nederland gestaakt omdat het geklets van het publiek de muziek overstemde. Het is een fenomeen dat almaar groter lijkt te worden: naar concerten ga je niet om te luisteren maar om te praten. Maar het gaat verder dan muziek. Twee jaar geleden schreef ik er… Lees verderHet einde van de concentratie<\/span><\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"advanced_seo_description":"","jetpack_seo_html_title":"","jetpack_seo_noindex":false,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_publicize_message":"","jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":false,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","default_image_id":0,"font":"","enabled":false},"version":2}},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-1440","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-leven","content-layout-excerpt-thumb"],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_likes_enabled":true,"jetpack-related-posts":[{"id":8118,"url":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/2025\/09\/19\/een-concert-zonder-phones-is-een-wonderlijke-ervaring\/","url_meta":{"origin":1440,"position":0},"title":"Een concert zonder phones is een wonderlijke ervaring","author":"Francisco","date":"19 september 2025","format":false,"excerpt":"In het donker wordt alles mooier","rel":"","context":"In "Muziek"","block_context":{"text":"Muziek","link":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/category\/muziek\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/img_9298.jpg?resize=350%2C200&ssl=1","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/img_9298.jpg?resize=350%2C200&ssl=1 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/img_9298.jpg?resize=525%2C300&ssl=1 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/img_9298.jpg?resize=700%2C400&ssl=1 2x, https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/img_9298.jpg?resize=1050%2C600&ssl=1 3x, https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/img_9298.jpg?resize=1400%2C800&ssl=1 4x"},"classes":[]},{"id":867,"url":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/2007\/12\/11\/led-zeppelin-revisited\/","url_meta":{"origin":1440,"position":1},"title":"Led Zeppelin Revisited","author":"Francisco","date":"11 december 2007","format":false,"excerpt":"Ik reed in mijn voor 100 gulden aangeschafte VW Kever naar Ahoy en pikte onderweg twee liftende meisjes op. Ook zij waren onderweg naar het concert. Het was een warme zomerdag, we belandden in een file van concertgangers. Er werd geblowd en op de goedkope cassettespeler speelde de muziek die\u2026","rel":"","context":"Soortgelijk bericht","block_context":{"text":"Soortgelijk bericht","link":""},"img":{"alt_text":"lzahoy.jpg","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/log\/img\/lzahoy.jpg?resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":7476,"url":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/2024\/10\/13\/een-avondje-vreemde-cultuur-is-zo-gek-nog-niet\/","url_meta":{"origin":1440,"position":2},"title":"Een avondje \u2018vreemde\u2019 cultuur is zo gek nog niet","author":"Francisco","date":"13 oktober 2024","format":false,"excerpt":"In een uitverkocht Ziggo Dome te Amsterdam woonde ik een concert bij van Diljit Dosanjh. Je hebt waarschijnlijk nog nooit van hem gehoord maar toch is hij een van de populairste artiesten op de planeet. Op Instagram heeft hij 23 miljoen volgers, fors meer dan bijvoorbeeld Madonna met haar 18\u2026","rel":"","context":"In "Muziek"","block_context":{"text":"Muziek","link":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/category\/muziek\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/img_2133-1.jpg?resize=350%2C200&ssl=1","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/img_2133-1.jpg?resize=350%2C200&ssl=1 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/img_2133-1.jpg?resize=525%2C300&ssl=1 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/img_2133-1.jpg?resize=700%2C400&ssl=1 2x, https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/img_2133-1.jpg?resize=1050%2C600&ssl=1 3x, https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/img_2133-1.jpg?resize=1400%2C800&ssl=1 4x"},"classes":[]},{"id":5419,"url":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/2022\/11\/13\/kwetsbare-mensen\/","url_meta":{"origin":1440,"position":3},"title":"Kwetsbare mensen","author":"Francisco","date":"13 november 2022","format":false,"excerpt":"Olphaert den Otter schildert de mensheid zonder mensen te laten zien. Dat klinkt steriel maar het tegendeel is waar, het is ontroerend. Hij is bijvoorbeeld begaan met daklozen en schildert hun verblijfplaatsen. Zoals een plek in het Kralingse Bos, uit het zicht achter een paar struiken. Een paar stukken plastic.\u2026","rel":"","context":"In "Kunst"","block_context":{"text":"Kunst","link":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/category\/kunst\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/img_5200-scaled.jpg?resize=350%2C200&ssl=1","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/img_5200-scaled.jpg?resize=350%2C200&ssl=1 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/img_5200-scaled.jpg?resize=525%2C300&ssl=1 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/img_5200-scaled.jpg?resize=700%2C400&ssl=1 2x, https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/img_5200-scaled.jpg?resize=1050%2C600&ssl=1 3x, https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/img_5200-scaled.jpg?resize=1400%2C800&ssl=1 4x"},"classes":[]},{"id":434,"url":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/2005\/07\/03\/dont-let-them-eat-cake\/","url_meta":{"origin":1440,"position":4},"title":"(Don’t) Let them eat cake","author":"Francisco","date":"3 juli 2005","format":false,"excerpt":"Voor de zekerheid had ik op de iPod een playlist aangemaakt die 2,3 dagen duurde (ik heb een keer meer dan 19 uur in de file gestaan bij Parijs) maar ondanks het begin van de vakantieuittochten verliep de rit voorspoedig. Vertrokken om kwart over acht in de ochtend arriveerden we\u2026","rel":"","context":"Soortgelijk bericht","block_context":{"text":"Soortgelijk bericht","link":""},"img":{"alt_text":"Live8 Paris \/ Will Smith","src":"https:\/\/i0.wp.com\/photos18.flickr.com\/23219099_12762ec7c7_m.jpg?resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":7983,"url":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/2025\/07\/04\/de-onverslijtbare-neil-young\/","url_meta":{"origin":1440,"position":5},"title":"De onverslijtbare Neil Young","author":"Francisco","date":"4 juli 2025","format":false,"excerpt":"\u2018Oude man, kijk eens naar mijn leven, ik lijk wel erg op hoe jij was\u2019. De gezongen woorden zweven over het veld, gevuld met duizenden oude mannen die ademloos luisteren naar Old Man, de klassieker die Neil Young schreef toen hij zelf nog maar 24 jaar was. Hier staat hij\u2026","rel":"","context":"In "Muziek"","block_context":{"text":"Muziek","link":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/category\/muziek\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/img_5248-1.jpg?resize=350%2C200&ssl=1","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/img_5248-1.jpg?resize=350%2C200&ssl=1 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/img_5248-1.jpg?resize=525%2C300&ssl=1 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/img_5248-1.jpg?resize=700%2C400&ssl=1 2x, https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/img_5248-1.jpg?resize=1050%2C600&ssl=1 3x, https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/img_5248-1.jpg?resize=1400%2C800&ssl=1 4x"},"classes":[]}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1440","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1440"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1440\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1443,"href":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1440\/revisions\/1443"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1440"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1440"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1440"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}