Volgend jaar is het vijftig jaar geleden dat Neil Armstrong als eerste mens voet op de Maan zette. \u201cEen kleine stap voor de mens, een grote sprong voor de mensheid,\u201d luidden zijn historische woorden. In de film First Man, die vooruit loopt op de herdenking, wordt vooral naar de eerste helft van die uitspraak gekeken. De man die de kleine stap deed. Je krijgt niet het idee dat astronaut Neil Armstrong (1930-2012), gespeeld door Ryan Gosling, het zelf een enorme prestatie vond. Hij was te druk met het klaren van de klus om zich daarmee bezig te houden. In de film zien we Armstrong in de tuin voor zijn huis nog wel naar de maan kijken en mijmeren. Logisch, denk je maar het is verzonnen. Dat doe ik nooit, antwoordde de astronaut toen een verslaggever hem vroeg of hij wel eens naar de maan staarde. Het was interessanter geweest als de film zich daar meer op geconcentreerd had: hoe kun je zo koel zijn?<\/p>\n
De Armstrong uit de film riep herinnering bij me op aan Sergei Krikalev, de Russische kosmonaut over wie de documentaire Out of the Present (1997) is gemaakt. Hij verbleef in 1991-92 aan boord van het Russische ruimtestation Mir en cirkelde tien maanden achtereen om de Aarde. Dat was veel langer dan gepland omdat onder hem ondertussen de Sovjet-Unie uit elkaar viel en het door politiek steekspel onduidelijk was wanneer hij terug kon keren. Een intrigerend gegeven. Bij de vertoning op het filmfestival IFFR in Rotterdam was Krikalev aanwezig en beantwoordde na afloop vragen uit het publiek. Een koelbloediger iemand heb ik nooit van m’n leven ontmoet. Deze man zou zich door niets van de wijs laten brengen. Ik las ooit een verhaal over een testpiloot die de controle verloor over het toestel dat hij vloog. Het vliegtuig stortte richting aarde en zou binnen anderhalve minuut te pletter slaan. Wat doe je dan? Bidden? Gillen? De testpiloot daarentegen pakte de gebruiksaanwijzing en zocht op welke handeling hij moest verrichten om het toestel weer onder controle te krijgen. Wat hem lukte.<\/p>\n
In First Man zit een soortgelijke sc\u00e8ne maar op de een of andere manier wordt die koelbloedigheid meer gebracht als een soort emotioneel onvermogen dan als een deugd. Misschien omdat we leven in een tijd waar de emotie heilig is verklaard en alles verdringt. Regisseur Damien Chazelle, bekend van onder andere La La Land, maakt van de landing een persoonlijk verwerkingsproces van Armstrong. Leed dat we kunnen vatten. Het is de bekende Hollywood-saus die\u00a0als ketchup alles hetzelfde doet smaken.<\/p>\n
Tegelijkertijd is de film ook onbevredigend omdat de karakters allemaal even plat blijven als de zilveren schijf die ’s nachts aan de hemel hangt. Wel indrukwekkend zijn de beelden van wat een astronaut fysiek moet doorstaan als hij of zij de ruimte in wordt geschoten. Die blijven hangen maar de twee uur drama waar ze in ingebed zijn niet. Ik ben oud genoeg om me de landing op de Maan te kunnen herinneren. ’s Nachts met het hele gezin voor de zwart-wit tv. Dat was toch een stuk spannender. Degenen die dat niet meegemaakt hebben, verdienden een interessantere film dan First Man.<\/p>\n