{"id":4105,"date":"2019-05-14T07:45:09","date_gmt":"2019-05-14T05:45:09","guid":{"rendered":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/?p=4105"},"modified":"2019-05-14T07:10:43","modified_gmt":"2019-05-14T05:10:43","slug":"verwoesten-is-makkelijk","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/2019\/05\/14\/verwoesten-is-makkelijk\/","title":{"rendered":"Verwoesten is makkelijk"},"content":{"rendered":"

Een paar maanden geleden prees iemand op Twitter een oud boek aan dat tot de meest gekoesterde exemplaren uit zijn boekenkast hoorde. Lost Treasures of Europe, een fotoboek uit 1946 met 427 foto\u2019s van gebouwen en kunstschatten die in de Tweede Wereldoorlog verwoest zijn. Ik aarzelde geen moment en bestelde via een antiquariaatsite een exemplaar dat een paar dagen later in de brievenbus lag. Toen was de impuls die tot de aankoop leidde alweer wegge\u00ebbd en ik legde het boek in de kast. Meer iets voor mei, de maand waarin we de verschrikkingen van de oorlog herdenken. Dus nu kwam het uit de kast.<\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Een gebonden werk met vergeelde pagina\u2019s, een ex libris van de vorige eigenaar en oude foto\u2019s, precies zoals je dat verwacht van een kunstschat.<\/p>\n

Het boek is direct na de oorlog gemaakt, samengesteld door Henry Lafarge die meer kunstboeken op zijn naam heeft staan. In de inleiding vertelt hij hoe lastig de klus was. Hij moest vanuit de VS een overzicht zien te krijgen van de kolossale oorlogsschade in Europa en dan ook nog met foto\u2019s. Dat bleek veelal onmogelijk. De directeur van het museum in Hamburg die hij aanschreef antwoordde hem graag te willen helpen maar daar helaas niet toe in staat te zijn. \u201cZelfs de kleinste dingen zijn onmogelijk. Als Duitser mag ik geen foto\u2019s naar Amerika verzenden.\u201d Als de directeur \u00fcberhaupt nog foto\u2019s had gehad want die waren zoals zoveel verloren gegaan bij de bombardementen. \u201cIk zie dat u geen idee heeft van de toestand hier.\u201d<\/p>\n

De toestand. We denken bij oorlog – terecht – aan menselijk leed maar er wordt ook immens veel vernietigd. Ik woon in een stad waarvan het hele centrum is weggevaagd. Ik realiseerde me de enormiteit daarvan pas toen mijn vader me eens vertelde dat hij een paar jaar na de oorlog op het Centraal Station arriveerde en vandaar de Maasbruggen en de rivier zag liggen. Daartussen stond vrijwel niets meer overeind. Het hele stadscentrum. Weg. En dat was een bijzonder centrum, weet ik dankzij het boek van Edmondo de Amicis uit 1874. (Dat kun je hier lezen<\/a>).<\/p>\n

In het boek staan wat foto\u2019s van Rotterdam. De Laurenskerk natuurlijk, de Notre Dame van deze stad, om het zo maar te zeggen. Het enige gebouw in de stad dat stamt uit de Middeleeuwen. De bouw begon 570 jaar geleden, in 1449. Compleet verwoest.<\/p>\n

<\/p>\n

Op 14 mei 1940 bombardeerde de Duitse Luftwaffe het centrum met brandbommen. Het was een zinloze geweldsdaad omdat Nederland een half uur daarvoor gevolg had gegeven aan het Duitse ultimatum en bereid was te capituleren. Of het bombardement per ongeluk toch doorging of dat het expres werd uitgevoerd om andere steden te intimideren tot overgave, is onderwerp van discussie. Er is nooit een proces over gevoerd omdat de geallieerden bevreesd waren dat het aanmerken als oorlogsmisdaad er toe kon leiden dat ook geallieerde wraakbombardementen op Duitse steden als Dresden zo gezien konden worden.<\/p>\n

In 15 minuten werd de stad die dat jaar haar 600-jarig bestaan vierde vernietigd. In het boek staat het bekende beeld van de verwoeste Laurenskerk temidden van een kale vlakte waar eerst huizen, winkels en kantoren stonden. Een foto in het boek laat het Steiger zien, niet ver van de Laurenskerk. Toevallig maakte ik daar dit weekend ook een foto, bij het Hang. Behalve het water, de rivier de Rotte waar de stad haar naam aan dankt, is er niets meer hetzelfde.<\/p>\n

<\/p>\n

<\/p>\n

Het was overigens niet het enige bombardement. Er volgden er nog vele, vaak van geallieerden die Duitse doelen moesten vernietigen, vaak ook per ongeluk. Gemiddeld vond er gedurendende vijf jaar die de oorlog duurde iedere vijf dagen<\/a> een bombardement op de stad plaats. Er zijn daarbij meer slachtoffers gevallen dan bij het Duitse bombardement.<\/p>\n

De Laurenskerk is herbouwd. Dat geldt voor veel Nederlandse gebouwen die in het boek staan, iets wat ik me nooit zo gerealiseerd heb. Bij het woord wederopbouw dacht ik als Rotterdammer nooit aan monumenten maar aan nieuwe gebouwen als de Bijenkorf. In Middelburg bijvoorbeeld, een stad waar het centrum ook is weggevaagd, is veel gerestaureerd of herbouwd.<\/p>\n

Er schijnt een studie te bestaan naar de verschillen tussen steden die na de oorlog in oude glorie hersteld zijn, zoals Middelburg, en steden die helemaal opnieuw gebouwd zijn, zoals Rotterdam. In de herbouwde steden was de leefbaarheid sneller hersteld. Nieuwe steden hadden daarentegen nog decennia nodig om een nieuw leven te ontwikkelen. Rotterdam is daar een goed voorbeeld van. Pas de laatste jaren heeft de stad echt weer een hart. 15 minuten vernietiging, 70 jaar herstel. Zo zie je maar dat slopen makkelijker is dan opbouwen. Dat geldt niet alleen voor gebouwen en steden maar ook voor instituten, denk aan de Europese Unie.<\/p>\n

Henry Lafarge kon het boek samenstellen met behulp van Europese vluchtelingen die naar de VS waren getrokken. Zij hadden foto\u2019s en verhalen.<\/p>\n

Oorlogsleed is geen wedstrijdje in erg maar ik werd bij het naspeuren van enkele Nederlandse foto\u2019s wel zeer getroffen door het verhaal van het stadhuis in Heusden, een vestingstadje in Noord-Brabant. Daar stond het mooiste stadhuis van het land, gebouwd in 1461. In november 1944 vonden er rond de bezette stad zware gevechten plaats. De bewoners zochten zoals gebruikelijk dekking in de kelder van het stadhuis. Daarop besloten de Duitsers de toren op te blazen. Het gevolg was dat het hele gebouw instortte. 134 inwoners kwamen daarbij om, tien procent van de totale bevolking. Vier uur later namen Schotse en Poolse bevrijders de stad in. Het stadhuis is nooit herbouwd en daarmee een Lost treasure of Europe.<\/p>\n

<\/p>\n

Europa, het continent dat veel moois voortbracht maar ook als geen ander in staat is zichzelf te vernietigen.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Een paar maanden geleden prees iemand op Twitter een oud boek aan dat tot de meest gekoesterde exemplaren uit zijn boekenkast hoorde. Lost Treasures of Europe, een fotoboek uit 1946 met 427 foto\u2019s van gebouwen en kunstschatten die in de Tweede Wereldoorlog verwoest zijn. Ik aarzelde geen moment en bestelde via een antiquariaatsite een exemplaar… Lees verderVerwoesten is makkelijk<\/span><\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":4100,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"advanced_seo_description":"","jetpack_seo_html_title":"","jetpack_seo_noindex":false,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_publicize_message":"Op Twitter zag ik een boek uit 1946 over de Europese kunstschatten die in WO II vernietigd werden. Ik spoorde een tweedehands exemplaar op en werd me al bladerend gewaar van iets nieuws. Lees: Verwoesten is makkelijk","jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":true,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","default_image_id":0,"font":"","enabled":false},"version":2}},"categories":[49,65,16],"tags":[99,54,110],"class_list":["post-4105","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-boeken","category-geschiedenis","category-rotterdam","tag-geschiedenis","tag-rotterdam","tag-tweede-wereldoorlog","content-layout-excerpt-thumb"],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/img_3507.jpg","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_likes_enabled":true,"jetpack-related-posts":[{"id":358,"url":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/2005\/04\/23\/nsb-viel-best-mee\/","url_meta":{"origin":4105,"position":0},"title":"NSB viel best mee?","author":"Francisco","date":"23 april 2005","format":false,"excerpt":"'Rotterdam Durft!' is de nieuwe borstklopperskreet waarmee de stad zichzelf aanprijst. Eerst vond ik het maar een zwakke kreet, immers van durven is alleen maar sprake als je bang bent. Maar nu lijkt er toch iets van lef te gloren. Wordt Rotterdam onder de Leefbaren de eerste stad waar de\u2026","rel":"","context":"Soortgelijk bericht","block_context":{"text":"Soortgelijk bericht","link":""},"img":{"alt_text":"rdza.jpg","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/log\/images\/rdza.jpg?resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":6430,"url":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/2023\/11\/12\/tussen-goed-en-kwaad\/","url_meta":{"origin":4105,"position":1},"title":"Tussen goed en kwaad","author":"Francisco","date":"12 november 2023","format":false,"excerpt":"Aan de Parkkade is vrijdag het Razzia monument onthuld, ter herinnering aan een verdrongen misdaad. Op 10-11 november 1944 werden in amper twee dagen door de nazi\u2019s in Rotterdam bijna alle jongens en mannen opgepakt en naar Duitsland afgevoerd als dwangarbeider. In totaal 52.000 mensen, 80 procent van de mannelijke\u2026","rel":"","context":"In "Leven"","block_context":{"text":"Leven","link":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/category\/leven\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/img_4106-1.jpg?resize=350%2C200&ssl=1","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/img_4106-1.jpg?resize=350%2C200&ssl=1 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/img_4106-1.jpg?resize=525%2C300&ssl=1 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/img_4106-1.jpg?resize=700%2C400&ssl=1 2x, https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/img_4106-1.jpg?resize=1050%2C600&ssl=1 3x, https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/img_4106-1.jpg?resize=1400%2C800&ssl=1 4x"},"classes":[]},{"id":5425,"url":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/2022\/11\/19\/voortschrijdend-inzicht-in-rotterdam\/","url_meta":{"origin":4105,"position":2},"title":"Voortschrijdend inzicht in Rotterdam","author":"Francisco","date":"19 november 2022","format":false,"excerpt":"Op social media volg ik accounts met historische foto\u2019s van Rotterdam. Ik heb altijd het idee dat het vooral in deze stad een populair genre is. Net als iedereen hier ben ik opgegroeid met verhalen over een stad die niet meer bestaat. Die geheel vernietigd is. Deze week nog kwamen\u2026","rel":"","context":"In "Leven"","block_context":{"text":"Leven","link":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/category\/leven\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/93dad71c-d053-4a10-81a1-400b73ef9fa8.jpg?resize=350%2C200&ssl=1","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/93dad71c-d053-4a10-81a1-400b73ef9fa8.jpg?resize=350%2C200&ssl=1 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/93dad71c-d053-4a10-81a1-400b73ef9fa8.jpg?resize=525%2C300&ssl=1 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/93dad71c-d053-4a10-81a1-400b73ef9fa8.jpg?resize=700%2C400&ssl=1 2x"},"classes":[]},{"id":7687,"url":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/2025\/02\/09\/goed-fout-en-de-rommel-die-we-negeren\/","url_meta":{"origin":4105,"position":3},"title":"Goed, fout en de rommel die we negeren","author":"Francisco","date":"9 februari 2025","format":false,"excerpt":"Toen ik de zaal verliet waar La Chambre de Mariana werd vertoond, voelde ik me enigszins beschaamd over mijn eigen gedachten. \u2018Tja, weer een film over de Shoah.\u2019 Beschaamd omdat het verhaal dat ik net aanschouwd had van een ongekende wreed- en gruwelijkheid is. De film gaat over een jongen\u2026","rel":"","context":"In "Film"","block_context":{"text":"Film","link":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/category\/film\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/img_8797-1.jpg?resize=350%2C200&ssl=1","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/img_8797-1.jpg?resize=350%2C200&ssl=1 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/img_8797-1.jpg?resize=525%2C300&ssl=1 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/img_8797-1.jpg?resize=700%2C400&ssl=1 2x, https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/img_8797-1.jpg?resize=1050%2C600&ssl=1 3x, https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/img_8797-1.jpg?resize=1400%2C800&ssl=1 4x"},"classes":[]},{"id":5111,"url":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/2022\/03\/22\/atlantis-de-film-die-de-oorlog-in-oekraine-voorspelde\/","url_meta":{"origin":4105,"position":4},"title":"Atlantis, de film die de oorlog in Oekra\u00efne voorspelde","author":"Francisco","date":"22 maart 2022","format":false,"excerpt":"Atlantis is een Oekra\u00efense film uit 2019 die voor de oorlog is wat Contagion (2011) voor de pandemie was. Je kijkt naar fictie die wordt ge\u00efmiteerd door de werkelijkheid. Life imitates art. De film, die in 2020 werd ingezonden voor de Oscars, speelt in het jaar 2025. De oorlog met\u2026","rel":"","context":"In "Film"","block_context":{"text":"Film","link":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/category\/film\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/atlantis.jpg?resize=350%2C200&ssl=1","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/atlantis.jpg?resize=350%2C200&ssl=1 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/atlantis.jpg?resize=525%2C300&ssl=1 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/atlantis.jpg?resize=700%2C400&ssl=1 2x, https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/atlantis.jpg?resize=1050%2C600&ssl=1 3x, https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/atlantis.jpg?resize=1400%2C800&ssl=1 4x"},"classes":[]},{"id":859,"url":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/2007\/11\/27\/wo-ii-win-win\/","url_meta":{"origin":4105,"position":5},"title":"WO II win win!","author":"Francisco","date":"27 november 2007","format":false,"excerpt":"Oud nazi-zanger Johan Heesters mag weer optreden in Amersfoort. Heesters die nu bijna 104 is, bracht in de Tweede Wereldoorlog onder meer een promo-visit aan Dachau, een van de eerste concentratiekampen waar de nazi's gedurende de oorlog honderdduizenden joden en andere 'ongewenste elementen' ombrachten. Dat bezoek wordt in het kader\u2026","rel":"","context":"Soortgelijk bericht","block_context":{"text":"Soortgelijk bericht","link":""},"img":{"alt_text":"heesters.jpg","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/log\/img\/heesters.jpg?resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4105","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4105"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4105\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4109,"href":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4105\/revisions\/4109"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4100"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4105"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4105"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4105"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}