{"id":6031,"date":"2023-06-17T08:44:20","date_gmt":"2023-06-17T06:44:20","guid":{"rendered":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/?p=6031"},"modified":"2023-06-17T09:46:40","modified_gmt":"2023-06-17T07:46:40","slug":"leven-zonder-keuzes","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/2023\/06\/17\/leven-zonder-keuzes\/","title":{"rendered":"Leven zonder keuzes"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Als ik bij de benzinepomp een voorverpakte sandwich koop of in de supermarkt een reep chocola, fles afwasmiddel, of eigenlijk wat dan ook, dan probeer ik me wel eens voor te stellen waar het vandaan komt, door welke handen het gemaakt is, in welke fabriek. Niemand die het je vertelt.<\/p>\n\n\n\n

Lang geleden heb ik als uitzendkracht in dergelijke fabrieken gewerkt, waar wasmiddel werd verpakt, of conservenblikken werden gevuld met voedsel, waar worst werd gemaakt. Fabriekshallen waar het werk altijd doorging, 24 uur per dag. Ik heb nachten doorgebracht tussen de pakken met Omo en All. Ik kan nu, decennia later, de geur nog ruiken van conservenblikken als ze over de lopende band voorbij komen. De niet aflatende herrie van draaiende machines en transportbanden, de luidsprekers waar matig afgestemde radiostations uit klonken.<\/p>\n\n\n\n

Maar het grootste verschil met later was de tijd. De tijd die voorbijkruipt. Het kijken op de klok. Nog een half uur tot de pauze, nog een kwartier tot de lunch, nog vier uur en dan naar huis. Nog 7 kwartier. Nog 10 minuten. Klaar. Wegwezen.<\/p>\n\n\n\n

In Aan de Lopende Band<\/a> uit 2019 beschrijft Joseph Ponthus zijn leven in voedselfabrieken in Bretagne, om precies te zijn een visverwerkingsfabriek en een slachterij. Plekken waarvan alleen zij die er werken weten dat ze bestaan. Je kunt wel raden dat dat geen prettige omgevingen zijn maar Aan de Lopende Band is geen undercover-verhaal om de misstanden te onthullen. Het relaas houdt het midden tussen po\u00ebzie en notities. Hij beschrijft het snakken naar pauze maar grabbelt ook in de wereldliteratuur en platenkasten. Ponthus is eigenlijk sociaal werker, hij belandt in de fabrieken omdat hij geen baan in zijn beroep kan vinden en geld nodig heeft. Ik kon destijds met mijn mavo-3 uit de fabriek ontsnappen door een opleiding tot sociaal werker te volgen.<\/p>\n\n\n\n

Hij is ook uitzendkracht. Zogenaamd vrij maar in de praktijk vooral vrij van rechten en moet voldoen aan bizarre eisen om zijn inkomen niet per direct kwijt te raken. In een sc\u00e8ne ziet hij zich genoodzaakt een taxi nemen naar zijn werk om niet te laat te komen. Hij is bang dat zijn collega\u2019s hem zien en het betekent dat hij die dag bijna voor niks werkt omdat zijn loon net zo hoog als de ritprijs. Leven gedreven door wanhoop.<\/p>\n\n\n\n

Er bestaat het beeld van fabrieksarbeiders die ongeschoold werk doen als mensen die niks weten of kunnen. Dat is onjuist. In fabrieken kom je de meest uiteenlopende types tegen, van ongeschoolden tot gesjeesde studenten. Ik herinner me gesprekken aan de kantinetafel in een chemische fabriek met een sympathieke Surinaamse socioloog die daar op de een of andere manier terechtgekomen was. Hij raadde me politieke boeken aan, zoals \u2018Hitlers Mein Kampf. Een doorlichting van het ijzingwekkendste boek van onze eeuw\u2019 door de Duitse historicus Werner Maser. Daar wilde hij dan over praten. Niet dat je vaak over boeken spreekt in fabrieken. De toekomst reikt meestal niet verder dan het volgende weekend.<\/p>\n\n\n\n

Over zijn mede-arbeiders, vrijwel allemaal migranten, schrijft Ponthus amper. Het bekroonde boek gaat over hem, over zijn gevoelens en gedachten. Over zijn ziel die vermalen dreigt te worden door de machines. Hij vergelijkt zijn werk met het leven van de frontsoldaten in de Eerste Wereldoorlog. Het is geen gezochte vergelijking. Hij wordt bijvoorbeeld aan het werk gezet om de slachterij schoon te spuiten.<\/p>\n\n\n\n

Ik verzuip in het bloed
Letterlijk
Ik proef het in mijn mond
Dat varkensbloed
Dat de hogedrukspuit doet opspatten<\/em><\/p>\n\n\n\n

In de pauze in de kleedkamer
Verbleekte en gebutste spiegels
Voor zijn spiegelbeeld staat iedereen zich in
stilte te wassen<\/em><\/p>\n\n\n\n

Collega-schoonmakers vertellen dat op de plek waar zij werken de dagarbeiders niet eens hun strontzooi hebben opgeruimd<\/em>
Gaandeweg hun gesprek begrijp ik dat ze de plek schoonmaken waar de dieren staan te wachten voordat ze worden gedood en dat stront hier dus letterlijk moet worden opgevat<\/em><\/p>\n\n\n\n

Om je maar een idee te geven. Het fabriekswerk valt amper te beschrijven, het voltrekt zich in een wereld waar de geschreven taal nauwelijks toegang toe heeft. Ik bedoel niet dat de taal tekortschiet maar dat niemand er over schrijft, laat staan leest. Niemand het weet. Hoeveel goede antwoorden zou ik krijgen als ik in de supermarkt medeklanten zou vragen \u2018beschrijf me eens de fabriek waar dit bleekmiddel vandaan komt, of dit pak muesli’? Er zijn maar weinig fabrieksromans, over slachterijen is er eigenlijk alleen het ruim honderd jaar oude The Jungle van de socialistische Amerikaan Upton Sinclair. Al las ik dat het in Frankrijk anders is. Daar woedt al langer het debat over het kapitalisme als gesel.<\/p>\n\n\n\n

In deze tijd wordt het leven bij voorkeur als een stroomdiagram gepresenteerd. Doe je dit, dan gebeurt dat. Keuzes, keuzes. We leven immers in een wereld waar een ieder zijn eigen toekomst bepaalt. Althans, dat is het geloof, maar dat is voor een groot deel van de mensen een sprookjeswereld. De werkelijkheid in dat deel van de samenleving is anders. Daar valt er niet veel te kiezen en heb je weinig controle over de consequenties. Ponthus beschrijft het fabrieksleven als een soort visnet waar je in verstrikt raakt. Met net zo weinig ontsnappingsmogelijkheden.<\/p>\n\n\n\n

De schrijver overleed in 2021. Hij werd slechts 42 jaar.<\/p>\n\n\n\n

PS: Iedere zondagavond verstuur ik In de Week, een persoonlijke nieuwsbrief over wat ik de voorbije week zag, las, meemaakte en dacht.\u00a0Abonneer je hier gratis<\/a>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Als ik bij de benzinepomp een voorverpakte sandwich koop of in de supermarkt een reep chocola, fles afwasmiddel, of eigenlijk wat dan ook, dan probeer ik me wel eens voor te stellen waar het vandaan komt, door welke handen het gemaakt is, in welke fabriek. Niemand die het je vertelt. Lang geleden heb ik als… Lees verderLeven zonder keuzes<\/span><\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"advanced_seo_description":"","jetpack_seo_html_title":"","jetpack_seo_noindex":false,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_publicize_message":"De hel is dichterbij dan je denkt, wordt duidelijk uit Aan de Lopende Band","jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":false,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","default_image_id":0,"font":"","enabled":false},"version":2}},"categories":[49],"tags":[141,296,238,52,172],"class_list":["post-6031","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-boeken","tag-boeken","tag-frankrijjk","tag-kapitalisme","tag-leven","tag-werken","content-layout-excerpt-thumb"],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_likes_enabled":true,"jetpack-related-posts":[{"id":6334,"url":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/2023\/09\/25\/mijn-herontdekking-van-heine\/","url_meta":{"origin":6031,"position":0},"title":"Mijn herontdekking van Heine","author":"Francisco","date":"25 september 2023","format":false,"excerpt":"Onder rechtse mannen is het heel populair om te verkondigen dat ze vaak aan het Romeinse rijk denken. Ik weet mijn rechtsheid aardig te bedwingen dus ik heb er normaal gesproken geen last van maar dit weekend wel. Dat komt zo: in de film Roter Himmel, waar ik onlangs erg\u2026","rel":"","context":"In "Boeken"","block_context":{"text":"Boeken","link":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/category\/boeken\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/img_1531.jpg?resize=350%2C200&ssl=1","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/img_1531.jpg?resize=350%2C200&ssl=1 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/img_1531.jpg?resize=525%2C300&ssl=1 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/img_1531.jpg?resize=700%2C400&ssl=1 2x"},"classes":[]},{"id":8201,"url":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/2025\/11\/16\/gevangenis-zonder-tralies\/","url_meta":{"origin":6031,"position":1},"title":"Gevangenis zonder tralies","author":"Francisco","date":"16 november 2025","format":false,"excerpt":"Je bent wat je doet. Dat is vrees ik een nogal kort door de bocht samenvatting van wat Jean-Paul Sartre bedoelde toen hij in \u2018Het zijn en het niet\u2019 onderzocht of dat wat we doen, bepaalt wie we zijn. Je bent een ober omdat je het werk van een ober\u2026","rel":"","context":"In "Boeken"","block_context":{"text":"Boeken","link":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/category\/boeken\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/img_2731.jpg?resize=350%2C200&ssl=1","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/img_2731.jpg?resize=350%2C200&ssl=1 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/img_2731.jpg?resize=525%2C300&ssl=1 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/img_2731.jpg?resize=700%2C400&ssl=1 2x, https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/img_2731.jpg?resize=1050%2C600&ssl=1 3x"},"classes":[]},{"id":6760,"url":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/2024\/03\/19\/wat-ik-ontdekte-door-zelf-pindakaas-te-maken\/","url_meta":{"origin":6031,"position":2},"title":"Wat ik ontdekte door zelf pindakaas te maken","author":"Francisco","date":"19 maart 2024","format":false,"excerpt":"Ineens voelde ik hoe moe ik was. Terwijl ik niks gedaan had. Ja, vroeg opgestaan en naar mijn werk gereisd. Te lang achter een bureau gezeten, gesprekken gevoerd die ver voorbij de koetjes en kalfjes gingen. Maar niks om zo moe van te zijn. Alsof ik een marathon had gerend.\u2026","rel":"","context":"In "Leven"","block_context":{"text":"Leven","link":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/category\/leven\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/img_1176-1.jpg?resize=350%2C200&ssl=1","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/img_1176-1.jpg?resize=350%2C200&ssl=1 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/img_1176-1.jpg?resize=525%2C300&ssl=1 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/img_1176-1.jpg?resize=700%2C400&ssl=1 2x, https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/img_1176-1.jpg?resize=1050%2C600&ssl=1 3x, https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/img_1176-1.jpg?resize=1400%2C800&ssl=1 4x"},"classes":[]},{"id":8511,"url":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/2026\/02\/25\/de-belangrijkste-straat-uit-mijn-leven\/","url_meta":{"origin":6031,"position":3},"title":"De belangrijkste straat uit mijn leven","author":"Francisco","date":"25 februari 2026","format":false,"excerpt":"Een dunne roman van 100 bladzijden waar ik een jaar over deed, waar ik drie, vier of vijf keer opnieuw in ben begonnen, een boek dat ik steeds weglegde maar dat iedere keer weer opdook, op de hoek van mijn bureau, in mijn tas, halverwege een stapel, als een boemerang\u2026","rel":"","context":"In "Boeken"","block_context":{"text":"Boeken","link":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/category\/boeken\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/img_8082.jpg?resize=350%2C200&ssl=1","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/img_8082.jpg?resize=350%2C200&ssl=1 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/img_8082.jpg?resize=525%2C300&ssl=1 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/img_8082.jpg?resize=700%2C400&ssl=1 2x, https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/img_8082.jpg?resize=1050%2C600&ssl=1 3x, https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/img_8082.jpg?resize=1400%2C800&ssl=1 4x"},"classes":[]},{"id":3506,"url":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/2015\/08\/07\/boeken-die-je-leven-veranderen\/","url_meta":{"origin":6031,"position":4},"title":"Boeken die je leven veranderen","author":"Francisco","date":"7 augustus 2015","format":false,"excerpt":"In de Franse editie van Vanity Fair (ja, ik lees de gekste dingen om die taal een beetje onder de knie te krijgen) werd acteur Mark Ruffalo gevraagd naar het boek dat zijn leven veranderd had. Ik moet eerlijk bekennen dat ik niet precies weet wie Ruffalo is, noch of\u2026","rel":"","context":"In "Boeken"","block_context":{"text":"Boeken","link":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/category\/boeken\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/image-e1440706999901.jpg?resize=350%2C200&ssl=1","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/image-e1440706999901.jpg?resize=350%2C200&ssl=1 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/image-e1440706999901.jpg?resize=525%2C300&ssl=1 1.5x"},"classes":[]},{"id":7620,"url":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/2024\/12\/29\/hoe-ik-2025-te-lijf-ga\/","url_meta":{"origin":6031,"position":5},"title":"Hoe ik 2025 te lijf ga","author":"Francisco","date":"29 december 2024","format":false,"excerpt":"Iedere jaarwisseling kijk ik terug op wat er van mijn goede voornemens, die ik een jaar eerder opstelde, terechtkwam. Anderen noemen dat \u2018de balans opmaken\u2019 maar balans, dat ken ik niet echt. Ik ben meer iemand die alleen maar tracht z\u2019n evenwicht niet te verliezen. Dat lukt zelden, ik val\u2026","rel":"","context":"In "Leven"","block_context":{"text":"Leven","link":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/category\/leven\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/argentinie-1.jpg?resize=350%2C200&ssl=1","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/argentinie-1.jpg?resize=350%2C200&ssl=1 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/argentinie-1.jpg?resize=525%2C300&ssl=1 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/argentinie-1.jpg?resize=700%2C400&ssl=1 2x"},"classes":[]}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6031","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6031"}],"version-history":[{"count":20,"href":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6031\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6064,"href":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6031\/revisions\/6064"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6031"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6031"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6031"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}