{"id":6134,"date":"2023-07-22T13:44:44","date_gmt":"2023-07-22T11:44:44","guid":{"rendered":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/2023\/07\/22\/ik-bleek-te-dom-voor-de-genialiteit-van-oppenheimer\/"},"modified":"2023-07-22T13:51:15","modified_gmt":"2023-07-22T11:51:15","slug":"ik-bleek-te-dom-voor-de-genialiteit-van-oppenheimer","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/2023\/07\/22\/ik-bleek-te-dom-voor-de-genialiteit-van-oppenheimer\/","title":{"rendered":"Ik bleek te dom voor de genialiteit van Oppenheimer"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Ik had nooit gedacht dat ik nog eens teleurgesteld zou kunnen worden door een atoombom maar regisseur Christopher Nolan is het gelukt. Toen na drie lange uren het licht weer aanging in de afgeladen bioscoopzaal vroeg ik me af hoeveel van de aanwezigen nou echt begrepen wat ze zojuist gezien hadden. Ik in ieder geval niet. <\/p>\n\n\n\n

Ik besloot maar eens wat recensies te gaan lezen om te achterhalen wat ik gemist heb maar voor ik dat doe, schrijf ik deze woorden op. Daarna lees ik de kritieken en vul ik het stuk aan. Voor de spanningsopbouw, een van de dingen waar het wat mij betreft in Oppenheimer aan ontbreekt.<\/p>\n\n\n\n

Misschien kwam de teleurstelling gewoon door wat ik maar de Netflix-kijkers noem. Kaskrakers als Oppenheimer trekken in het weekend een heel ander publiek. Knabbelaars en babbelaars die geconditioneerd zijn om films te kijken in de privacy van hun eigen huis. Omdat Oppenheimer een stille film is met een subtiel sounddesign en het geritsel van snackzakken zeker drie rijen ver reikt en ik erg gevoelig ben voor dat soort geluiden, kon ik me het eerste uur amper concentreren. Ik overwoog zelfs de zaal te verlaten en een andere keer terug te komen maar omdat ik ook fysiek ergens middenin zat, was dat geen optie. Ik verlangde wel plots naar een kleine atoombom, dus in die zin droeg het wel positief bij aan de beleving.<\/p>\n\n\n\n

Oppenheimer, voor zo ver je dat nog niet weet, gaat over de uitvinder van de atoombom. Door de trailer was ik op het verkeerde been gezet want die wekt de indruk dat het vooral gaat om de uitvinding ervan. Dat is niet zo. Of niet alleen. De film gaat over zoveel zaken dat ik me na afloop afvroeg wat nou eigenlijk de bedoeling ervan was.<\/p>\n\n\n\n

Het wordt je als kijker niet makkelijk gemaakt. Alsof Nolan wel heel erg wil benadrukken dat hij zelf ook geniaal is. Maar dat is vast mijn uit frustratie geboren wantrouwen.<\/p>\n\n\n\n

Een element van de film is de quantummechanica, waar verder niet echt op ingegaan wordt, maar die wel de verhaallijn be\u00efnvloedt. De film springt voortdurend heen en weer door de tijd, tussen eind jaren \u201820 en \u201850 van de vorige eeuw en is gevuld met een groot aantal personages die ook nog eens allemaal om elkaar heendraaien.<\/p>\n\n\n\n

De film vereist wel wat kennis van de recente Amerikaanse geschiedenis. Als je niet bekend bent met de jacht op linkse burgers die in de jaren \u201850 werd geopend door de knettergekke ultrarechtse senator McCarthy en de verknipte chef van de FBI Edgar Hoover, weet ik niet of het verhaal overkomt, al hebben beiden geen rol in de film.<\/p>\n\n\n\n

Je zou Oppenheimer ook kunnen zien als een persoonlijk drama over vertrouwen. Omdat er gewerkt wordt aan een supergeheim project is iedereen op z\u2019n hoede voor verraad. En dat speelt op allerlei niveaus door het verhaal. Naast de communistenjagers is er Oppenheimer zelf, de rokkenjager die menig hart breekt. En de torenhoge ambities maken verraad ook een wapen in de onderlinge concurrentie tussen wetenschappers. Maar is het echt een thema? Er worden geen interessante uitspraken over gedaan. Sowieso vond ik de dialogen weinig boeiend. De acteurs, er spelen teveel sterren in om ze allemaal op te noemen, zijn geweldig maar er wordt ze weinig gegeven. De ontmoeting tussen Einstein en Oppenheimer, twee van de grootste genie\u00ebn ooit, lijkt zo uit een middelmatige tv-film geplukt.<\/p>\n\n\n\n

Ik vrees dat dat laatste Nolan in de weg heeft gezeten. Het verhaal dat hij wil vertellen is meer iets voor een rechttoe rechtaan tv-film en hij heeft er met allerlei trucs wat anders van willen maken. Dat geldt zelfs voor de kernexplosie. Die brengt hij met een zekere ingetogenheid terwijl je spektakel verwacht. Een ingetogen atoombom, je mag zelf bedenken of dat een goed idee is.<\/p>\n\n\n\n

Genoeg gezeurd, laat me vertellen wat de film me wel bracht. Het eerste is dat ik me door het verhaal realiseerde is dat de atoombommen op Hiroshima en Nagasaki niet bedoeld waren om de Tweede Wereldoorlog te winnen maar om de Derde Wereldoorlog te voorkomen. De verschrikkingen moesten zo\u2019n indruk maken dat later niemand de bom ooit nog zou durven gebruiken. Dat heeft tot nu toe gewerkt. Maar zoals altijd met de eeuwigheid is het de vraag of dat zo blijft.<\/p>\n\n\n\n

De film laat ook zien hoe afschuwelijk de VS omspringt met linkse helden. Als ze al niet vermoord worden dan worden ze wel kapotgemaakt door ultrarechtse fanatici. Die laatsten worden meestal gedreven door rancune. Ze zijn gefrustreerd over hun eigen tekortkomingen en de capaciteiten van een ander.<\/p>\n\n\n\n

Ik heb vooraf niks over de film gelezen maar zag een krantenkop dat Oppenheimer een waarschuwing was voor AI. Ik had dat er zelf niet uitgehaald maar de film laat natuurlijk wel zien dat politici uitvindingen heel anders gebruiken dan de wetenschappers bedenken. Maar zelfs dat dilemma wordt amper uitgewerkt. Zoals ook het belangrijkste dilemma niet aan de orde komt: hoeveel vijanden mag je doden om je eigen mensen te redden? Zou je 300.000 Japanners ombrengen om 10.000 geallieerden te redden? Als we de oorlog in Oekra\u00efne in een klap konden be\u00ebindigen door een grote Russische stad met alle inwoners te vernietigen, zouden we dat dan moeten doen? Je hoeft het antwoord nu alleen maar niet te geven omdat we weten dat het niet bij die ene stad zal blijven.<\/p>\n\n\n\n

Ik kan Oppenheimer ook aan de hand van een enkele zin bekritiseren. De hoofdrolspeler is op een gegeven moment op bezoek aan de universiteit van Leiden en spreekt daar Nederlands. Alleen, het is geen Nederlands, meer een soort Jiddisch. Het deed me denken aan Madonna die in een van haar wereldhits<\/a> in allerlei talen I\u2019m sorry <\/em>zegt. In het Nederlands klinkt dan plots Ik ben droevig<\/em> want tja, dat was wat Google Translate ervan maakte. Zo zie je maar: ook wereldsterren kunnen amateurs zijn, dat geldt zowel voor Madonna als Nolan als Oppenheimer.<\/p>\n\n\n\n

Zo. En dan ga ik nu de recensies lezen om te zien wat ik over het hoofd heb gezien.<\/p>\n\n\n\n

In NRC is Tristan Theirlynck<\/a> ongelofelijk onder de indruk, onder meer omdat Nolan het principe van quantummechanica, dat twee tegenstellingen tegelijk waar kunnen zijn, toepast op het karakter van Oppenheimer: \u201cRobert Oppenheimer is trots, doodsbang, ego\u00efstisch, sluw \u00e9n slachtoffer. Vaak tegelijkertijd. Het kan niet. Het is een paradox, maar toch is het waar.\u201d Hij spreekt van \u201ceen ongekende psychologische diepgang voor een Hollywood-film\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Ik heb dat niet zo ervaren. Wel dat het een typische Hollywood-film is. Dat wil zeggen dat het rotte systeem wordt teruggebracht tot een aantal slechteriken waarvan er altijd wel een berouw krijgt. En er uiteindelijk een verlosser op de proppen komt, in dit geval John F. Kennedy, van wie alleen de naam valt. De VS zit nu eenmaal opgesloten in zijn eigen fouten en kan daar niet aan ontsnappen. Zelfs dat zit er in. \u201cWij hebben de revolutie al gehad\u201d luidt in de film letterlijk de reactie op de linkse idealen van de wetenschappers.<\/p>\n\n\n\n

Misschien dat die paradox van de quantummechanica ook opgaat voor de VS zelf: dat een land tegelijk geweldig en afschuwelijk kan zijn. Dat maakt de film wel interessanter.<\/p>\n\n\n\n

In De Volkskrant is Berend Jan Bockting<\/a> ook zwaar onder de indruk maar een tikkeltje minder lyrisch en noemt wat manco\u2019s op. Zoals de marginale rol voor vrouwen. Wat me doet herinneren dat ik dat bij het verlaten van de bioscoop ook dacht. Een gemiste kans want tijdens de Tweede Wereldoorlog bloeide in de VS het feminisme even op. Bij gebrek aan mannen gingen vrouwen plots allemaal taken verrichten waar ze voorheen van uitgesloten werden. Na de bevrijding werden ze vervolgens weer naar het huishouden verbannen. Nolan laat die bal liggen. Zoals geloof ik al zijn films is Oppenheimer ook een mannenfilm. Ik heb daar niet zoveel mee.<\/p>\n\n\n\n

In het AD komt Gudo Tienhooven<\/a> met een andere kijk, die het beste de basis van de film weergeeft. \u201cAlleen al de centrale paradox: een natuurkundige neemt met een levensgevaarlijk experiment het risico de wereld te vernietigen met als doel deze juist van de ondergang te redden.\u201d<\/p>\n\n\n\n

The Guardian constateert dat een van de sterkste momenten van de film deze tegelijkertijd eigenlijk ook onderuit haalt. Na de Japanse overgave, als Oppenheimer tot wereldster is gebombardeerd, gaat hij op audi\u00ebntie bij president Truman. Die maakt op boerse wijze duidelijk dat de wetenschapper er niet toe doet. Het gaat er niet om wie de bom gemaakt heeft maar wie hem heeft gegooid. Als Oppenheimer de bom niet had uitgevonden, had een ander het gedaan. Dat ondergraaft de premisse van de film dat Oppenheimer de wereldgeschiedenis veranderde, stelt Peter Bradshaw<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

De laatste twee recensies brengen me aan het twijfelen. Misschien is de tot de nok toe gevulde Oppenheimer toch wel een heel erg goede film, juist omdat hij zo tegenvalt.<\/p>\n\n\n\n

PS: Iedere zondagavond verstuur ik In de Week, een persoonlijke nieuwsbrief over wat ik zie, lees, hoor, denk en beleef. Abonneer je hier gratis<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

\n