{"id":6334,"date":"2023-09-25T11:44:02","date_gmt":"2023-09-25T09:44:02","guid":{"rendered":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/2023\/09\/25\/mijn-herontdekking-van-heine\/"},"modified":"2023-09-25T11:44:02","modified_gmt":"2023-09-25T09:44:02","slug":"mijn-herontdekking-van-heine","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/2023\/09\/25\/mijn-herontdekking-van-heine\/","title":{"rendered":"Mijn herontdekking van Heine"},"content":{"rendered":"\n
<\/figure>\n\n\n\n

Onder rechtse mannen is het heel populair om te verkondigen dat ze vaak aan het Romeinse rijk denken. Ik weet mijn rechtsheid aardig te bedwingen dus ik heb er normaal gesproken geen last van maar dit weekend wel. Dat komt zo: in de film Roter Himmel<\/a>, waar ik onlangs erg van genoot, hebben de hoofdrolspelers op een gegeven moment een heel gesprek over de dichter-schrijver Heinrich Heine. Zijn gedichten worden daarbij uit het hoofd voorgedragen, een vaardigheid die ik benijd want ik kom zelf niet verder dan Jonge Sla en wat dingetjes van L\u00e9vi Weemoedt.<\/p>\n\n\n\n

Ik herinnerde me dat ik als jong volwassene wel eens een boek van Heine had gelezen. In de tijd dat ik als uitzendkracht in fabrieken werkte en na uitbetaling op koopavond meteen de boekhandel instoof om medicijn tegen het geestdodende werk te vinden. Ik verslond boeken om niet gek te worden. Het was een goedkope pocket<\/a> met korte verhalen uit de serie Prisma Klassieken. De kaft kon ik me nog voor de geest halen maar wat er in stond is inmiddels verdampt.<\/p>\n\n\n\n

Ik nam me in de bioscoop voor een boek van hem te gaan lezen. Dat blijkt nog niet zo eenvoudig want Heine mag dan een van de grootste literaire figuren uit de wereldgeschiedenis zijn, in de boekhandel vind je nu amper iets van hem. Als ebook is er een heel kort stukje over de Franse pers<\/a>. Ik las het en het smaakte naar meer. De enige echte boeken in het Nederlands zijn Memoires en Bekentenissen uit de serie Priv\u00e9 Domein. En Idee\u00ebn, het boek Le Grand<\/em>, een dun boekje (120 pagina\u2019s) dat eerder dit jaar in een nieuwe vertaling<\/a> werd uitgebracht. Dat treft want ik ben dol op dunne boekjes.<\/p>\n\n\n\n

Ik schafte het aan, begon te lezen en begreep totaal niet waar ik in belandde maar er was iets magisch aan. Dit is een boek dat je meevoert als een stroomversnelling, het klotst en het botst, het sleurt je van hot naar her. Dat schrijf ik allemaal zo op omdat ik niet kan beschrijven of navertellen wat het verhaal is, niet eens waar het over gaat, maar ik heb het gelezen met een permanente glimlach op mijn gezicht. <\/p>\n\n\n\n

Heine drijft de spot met alle populaire opvattingen uit die tijd (het boek verscheen in 1827) maar dan niet op de in Nederland zo populaire Reviaanse manier die altijd doordrenkt is van rancune, dit is meer Bomans-achtig, vervuld van zelfspot. Wellicht omdat die laatste methode – het graf inprijzen en zogenaamd jezelf voor gek zetten – beter bestand is tegen de censuur. Het werk van Heine werd vaak verboden. In het boek staat een hele pagina waar alle woorden zijn weggelakt. Ook dat oogt actueel. Het ziet er nu uit als een vrijgegeven document van het kabinet Rutte. Zo zie je, de toekomst vindt de geschiedenis steeds opnieuw uit. <\/p>\n\n\n\n

Heine, het is me niet helemaal duidelijk geworden wie precies de verteller is in het boek, heeft het regelmatig over het Romeinse rijk. Zoals hier, in een fragment dat meteen een beeld geeft van zijn spaghetti-achtige manier van formuleren.<\/p>\n\n\n\n

\u201cMaar wat Latijn betreft, u hebt er geen idee van, madame, hoe ingewikkeld dat is. De Romeinen hadden vast niet genoeg tijd overgehouden om de wereld te veroveren als ze eerst Latijn hadden moeten leren. Die gelukkigen wisten al in de wieg welke nomina een accusatief op -im hebben. Ik daarentegen moest ze in het zweet mijns aanschijns uit mijn hoofd leren; maar toch is het goed dat ik ze ken. Want als ik bijvoorbeeld op 20 juli 1825 in de aula van G\u00f6ttingen, bij mijn openbare dispuut in het Latijn \u2013 madame, het was de moeite waard daarnaar te luisteren \u2013 als ik toen sinapem in plaats van sinapim had gezegd, dan zouden de aanwezige novieten dat misschien gemerkt hebben en dat was voor mij een eeuwige schande geweest.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n

Hier zit eigenlijk alles al in. De grap over het Latijn, het spotten met de manier om zichzelf te bewieroken door zogenaamde bescheidenheid (waar ik mezelf vaak schuldig aan maak, ook in dit stuk) en de groepsdruk die zich altijd richt op discipline en nooit op de eigen opvattingen. Althans, zo las ik het.<\/p>\n\n\n\n

Pagina na pagina gaat dit door. Scherp en grappig. Heine haalt de hele Romantiek, de dominante stroming tijdens zijn leven, door de allesversnipperaar. Ondanks dat hij vaak commentaar geeft op actuele zaken uit die tijd is veel van wat hij zegt nog steeds van toepassing. In zijn beschrijving van Napoleon, die werd geprezen om zijn \u2018gewone man\u2019-zijn en zich vervolgens tot keizer liet kronen, herken je zo het hedendaagse populisme.<\/p>\n\n\n\n

Ik was als alcoholvrijverklaarde ook verrast door zijn notitie over wijn:<\/p>\n\n\n\n

\u201cIk heb het levenslicht aanschouwd aan de oevers van die mooie rivier waar op groene bergen de dwaasheid groeit die in de herfst wordt geplukt, geperst, in vaten gegoten en naar het buitenland getransporteerd. (\u2026) Maar veel dwaasheid wordt ook in het land zelf geconsumeerd, en de mensen daar zijn net zoals overal: ze worden geboren, eten, drinken, slapen, lachen, huilen, roddelen, zijn angstig bezorgd om de voortplanting van hun soort, proberen te schijnen wat ze niet zijn en te doen wat ze niet kunnen, laten zich pas scheren als ze een baard hebben en hebben vaak al een baard voordat ze verstandig zijn, en als ze verstandig zijn, bedwelmen ze zichzelf weer met witte en rode dwaasheid.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n

De titel van het boek luidt Idee\u00ebn. Dat klinkt interessant maar ook daar laat hij weinig van heel:<\/p>\n\n\n\n

\u201cMadame, hebt u \u00fcberhaupt een idee van een idee? Wat is een idee? \u2018Er zitten een paar goede idee\u00ebn in deze jas,\u2019 zei mijn kleermaker, terwijl hij met ernstige waardering de overjas bekeek die nog uit mijn Berlijns-elegante dagen stamt en waarvan nu een eerzame kamerjas gemaakt moest worden. Mijn wasvrouw klaagt dat dominee S. haar dochter idee\u00ebn heeft aangepraat en dat ze daardoor onwijs is geworden en niet meer tot rede wil komen. Koetsier Pattensen bromt bij elke gelegenheid: \u2018Dat is een idee! dat is een idee!\u2019 Maar gisteren werd hij echt chagrijnig toen ik hem vroeg wat hij zich bij een idee voorstelde. En chagrijnig bromde hij: \u2018Nou ja, een idee is een idee! Een idee is al die onzin die je je verbeeldt.\u2019\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n

Ik citeer te veel. Maar dat doe ik ook omdat ik teleurstelling wil voorkomen. Het is zoals gezegd een apart boek. Ik weet niet eens of je het een boek moet noemen. Er is niet echt een begin of eind en een verhaal kon ik er ook niet in ontdekken. Het had wat mij betreft ook wel een inleiding kunnen gebruiken, zoals bijvoorbeeld deze in NRC<\/a>. Maar wat zou ik graag zien dat er nu een figuur als Heine was die me door de actuele waanzin loodst.<\/p>\n\n\n\n

PS: Iedere zondagavond verstuur ik In de Week<\/strong>, een zeer persoonlijke nieuwsbrief over wat ik de voorbije week zag, las, meemaakte en dacht. Abonneer je hier gratis<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Beeld: portret van Heinrich Heine door Moritz Oppenheim (1831)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Onder rechtse mannen is het heel populair om te verkondigen dat ze vaak aan het Romeinse rijk denken. Ik weet mijn rechtsheid aardig te bedwingen dus ik heb er normaal gesproken geen last van maar dit weekend wel. Dat komt zo: in de film Roter Himmel, waar ik onlangs erg van genoot, hebben de hoofdrolspelers… Lees verderMijn herontdekking van Heine<\/span><\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"advanced_seo_description":"","jetpack_seo_html_title":"","jetpack_seo_noindex":false,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_publicize_message":"Een boek vol genadeloze zelfspot en vlijmscherpe kritiek. 200 jaar oud maar mijn god, wat hebben we het nodig. ","jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":true,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","default_image_id":0,"font":"","enabled":false},"version":2}},"categories":[49],"tags":[141,27],"class_list":["post-6334","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-boeken","tag-boeken","tag-literatuur","content-layout-excerpt-thumb"],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_likes_enabled":true,"jetpack-related-posts":[{"id":489,"url":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/2005\/12\/14\/belgisch-commentaar\/","url_meta":{"origin":6334,"position":0},"title":"Belgisch commentaar","author":"Francisco","date":"14 december 2005","format":false,"excerpt":",,Hebben jullie in jullie kranten soms personeelsadvertenties staan met: als je niet stijf, truttig en kleinburgerlijk bent, kom je niet in aanmerking voor een ministerspost?'' Zo werd de Belgische minister Freya Van den Bossche door het ANP geciteerd. Het is een quote uit een interview met Vrij Nederland. Maar waarom\u2026","rel":"","context":"Soortgelijk bericht","block_context":{"text":"Soortgelijk bericht","link":""},"img":{"alt_text":"vdb.jpg","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/log\/img\/vdb.jpg?resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/log\/img\/vdb.jpg?resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/log\/img\/vdb.jpg?resize=525%2C300 1.5x"},"classes":[]},{"id":6613,"url":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/2024\/02\/09\/zinloze-moord\/","url_meta":{"origin":6334,"position":1},"title":"Zinloze moord","author":"Francisco","date":"9 februari 2024","format":false,"excerpt":"\u201cIk ben in Jij Bent van Mij van Peter Middendorp begonnen\u201d, zei ik opgewekt tegen een vriend toen we over boeken te spreken kwamen. \u201cBas Heijne zei op Threads dat het de beste roman van de afgelopen jaren is,\u201d verduidelijkte ik, om te voorkomen dat hij zou denken dat ik\u2026","rel":"","context":"In "Boeken"","block_context":{"text":"Boeken","link":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/category\/boeken\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/img_9120-1.jpg?resize=350%2C200&ssl=1","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/img_9120-1.jpg?resize=350%2C200&ssl=1 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/img_9120-1.jpg?resize=525%2C300&ssl=1 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/img_9120-1.jpg?resize=700%2C400&ssl=1 2x, https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/img_9120-1.jpg?resize=1050%2C600&ssl=1 3x, https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/img_9120-1.jpg?resize=1400%2C800&ssl=1 4x"},"classes":[]},{"id":7401,"url":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/2024\/08\/25\/de-schat-die-verborgen-ligt-in-oude-boeken-die-niemand-meer-leest\/","url_meta":{"origin":6334,"position":2},"title":"De schat die verborgen ligt in oude boeken die niemand meer leest","author":"Francisco","date":"25 augustus 2024","format":false,"excerpt":"Als ik op straat zo'n minibiebkastje zie staan met gratis te lenen boeken, of door een antiquariaat snuffel tussen boeken die iedereen allang vergeten is, voelt het vaak alsof ik op een begraafplaats ben. Er is leven maar het is voorbij. Wie gaat nog boeken lezen die 40 jaar geleden\u2026","rel":"","context":"In "Boeken"","block_context":{"text":"Boeken","link":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/category\/boeken\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/IMG_6473.jpeg?resize=350%2C200&ssl=1","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/IMG_6473.jpeg?resize=350%2C200&ssl=1 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/IMG_6473.jpeg?resize=525%2C300&ssl=1 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/IMG_6473.jpeg?resize=700%2C400&ssl=1 2x, https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/IMG_6473.jpeg?resize=1050%2C600&ssl=1 3x, https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/IMG_6473.jpeg?resize=1400%2C800&ssl=1 4x"},"classes":[]},{"id":5823,"url":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/2023\/03\/25\/het-labyrint-van-verliefdheid\/","url_meta":{"origin":6334,"position":3},"title":"Het labyrint van verliefdheid","author":"Francisco","date":"25 maart 2023","format":false,"excerpt":"Verliefdheid is een soort psychiatrische aandoening. Je hebt jezelf niet meer onder controle. Je kunt nergens anders meer aan denken. Je eetlust verdwijnt. Zeker als de liefde ook nog eens onbereikbaar is, of onbeantwoord. Tegelijkertijd maakt verliefdheid, zoals een schrijver dat ooit omschreef, je tot een betere versie van jezelf.\u2026","rel":"","context":"In "Boeken"","block_context":{"text":"Boeken","link":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/category\/boeken\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/img_9546-scaled.jpg?resize=350%2C200&ssl=1","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/img_9546-scaled.jpg?resize=350%2C200&ssl=1 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/img_9546-scaled.jpg?resize=525%2C300&ssl=1 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/img_9546-scaled.jpg?resize=700%2C400&ssl=1 2x, https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/img_9546-scaled.jpg?resize=1050%2C600&ssl=1 3x, https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/img_9546-scaled.jpg?resize=1400%2C800&ssl=1 4x"},"classes":[]},{"id":7144,"url":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/2024\/06\/30\/de-vijand-die-we-zelf-zijn\/","url_meta":{"origin":6334,"position":4},"title":"De vijand die we zelf zijn","author":"Francisco","date":"30 juni 2024","format":false,"excerpt":"Nooit eerder las ik in een roman het woord \u2018vijand\u2019 en dacht h\u00e9, dat ben ik. Het overkwam me in Winarta, een verpletterende novelle van de Indonesische schrijver Basuki Gunawan. Hij schreef het verhaal in het Nederlands als feuilleton het tijdschrift De Nieuwe Stem. Een boekuitgave ging in 1954 -\u2026","rel":"","context":"In "Boeken"","block_context":{"text":"Boeken","link":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/category\/boeken\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/img_6163-1.jpg?resize=350%2C200&ssl=1","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/img_6163-1.jpg?resize=350%2C200&ssl=1 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/img_6163-1.jpg?resize=525%2C300&ssl=1 1.5x"},"classes":[]},{"id":7521,"url":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/2024\/11\/01\/een-ideaal-boek-voor-de-cadeaumaand\/","url_meta":{"origin":6334,"position":5},"title":"Een ideaal boek voor de cadeaumaand","author":"Francisco","date":"1 november 2024","format":false,"excerpt":"Ik deed het natuurlijk weer helemaal verkeerd maar dat realiseerde ik me pas achteraf. Ik was onverzadigbaar aan het timeline snuiven op Instagram toen ik op een bookfluencer stuitte die een heel dun Frans boekje aanprees. Ik lees graag Franse boeken maar vanwege mijn beperkte mentale uithoudingsvermogen liefst heel dunne,\u2026","rel":"","context":"In "Leven"","block_context":{"text":"Leven","link":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/category\/leven\/"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/img_3613-1.jpg?resize=350%2C200&ssl=1","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/img_3613-1.jpg?resize=350%2C200&ssl=1 1x, https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/img_3613-1.jpg?resize=525%2C300&ssl=1 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/img_3613-1.jpg?resize=700%2C400&ssl=1 2x, https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/img_3613-1.jpg?resize=1050%2C600&ssl=1 3x, https:\/\/i0.wp.com\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-content\/\/img_3613-1.jpg?resize=1400%2C800&ssl=1 4x"},"classes":[]}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6334","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6334"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6334\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6334"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6334"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.franciscovanjole.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6334"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}