Een man zegt tegen een andere man dat zijn zoon een oogje heeft op diens dochter. \u201cZe kunnen maar beter trouwen, voordat de mensen gaan roddelen.\u201d De vader van Carmen wil eerst nog weten of de zoon wel deugt, of deze wel goed voor haar zal zorgen als hij zijn dochter aan hem overdraagt. \u201cHet is een keurige meid, ze is nog nooit zonder begeleiding naar buiten gegaan.\u201d Dan worden er nog wat zaken uitgewisseld. \u201cMaar ze moet het natuurlijk wel zelf willen. Als ze nee zegt, gaat het niet door.\u201d Dat laatste lijkt een formaliteit.<\/p>\n\n\n\n
Carmen is 17 jaar en behoort tot de Spaanse Roma, of zoals ze zichzelf noemen gitanos<\/em>. Ze woont met haar familie in een voormalige kazerne in Madrid. Een wachttoren van de autoriteiten kijkt uit over de wijk. Dit is niet de makkelijkste buurt en het leven is hard. Kinderen moeten al jong werken, een opleiding volgen is er niet bij, analfabetisme belemmert de ontplooiing, de kerk domineert de rest van het leven.<\/p>\n\n\n\n Lola is 16 en realiseert zich dat ze op vrouwen valt. Ze wordt verliefd op Carmen en niet zo\u2019n klein beetje ook. Carmen staat op het punt te trouwen. Wat nu?<\/p>\n\n\n\n Dat is de setting van Lola y Carmen, een Spaanse film uit 2018, die ik min of meer toevallig te zien kreeg op een hotelkamer in Barcelona. Het werd een bijzondere ervaring.<\/p>\n\n\n\n De film is niet voor iedereen. Bij Rotten Tomatoes is de score onder recensenten 90 procent en onder het publiek slechts 52 procent. Aanvankelijk dacht ik ook dat het een waardeloze film was, al even amateuristisch gefilmd als gespeeld maar dat veranderde snel. Het amateurisme is onderdeel van de film. Alles is uit de hand gedraaid, het soms letterlijk schokkende beeld geeft je het gevoel dat je naar reality-tv kijkt. Een groot deel van de spelers bestaat uit gewone leden van de Roma-gemeenschap, zonder enige acteerervaring. Op een gegeven moment krijg je het idee dat je naar een documentaire zit te kijken, ook omdat de film een blik gunt in de wereld van de Roma, die mij vrijwel onbekend is.<\/p>\n\n\n\n Het kijken naar de drie beeldschone hoofdrolspeelsters was geen straf, al vond ik het lastig dat ze in mijn ogen duidelijk veel ouder waren dan de 16- en 17-jarigen die ze speelden. Dat bleek niet te kloppen. Op het moment van verfilming waren ze respectievelijk 17 en 18. Zo was er wel meer dat vreemd overkwam maar toch correct bleek, een wellicht onvermijdelijk gevolg als je een inkijk krijgt in een onbekende wereld die toch zo dichtbij is en gehinderd wordt door je vooroordelen.<\/p>\n\n\n\n Carmen y Lola stelt heel veel aan de kaak. Natuurlijk de homofobie en het conservatisme binnen de Roma-gemeenschap, maar ook het patriarchaat en de rol die de kerk speelt bij de onderdrukking van vrouwen. Het onverholen racisme waar de Roma mee te maken hebben, ze worden door discriminerende Spanjaarden als minderwaardige mensen beschouwd, maar ook hun eigen afkerige houding ten opzichte van de \u2018witten\u2019 komt aan bod.<\/p>\n\n\n\n In Spanje wonen minstens een half miljoen Roma. Onlangs las ik een artikel in The Guardian<\/a> waarin betoogd werd dat migranten- of vluchtelingenhaat in Spanje in het politieke debat amper een rol speelt. De auteur weet dat onder meer aan het feit dat migratie integraal onderdeel is van de Spaanse geschiedenis. Dat vond ik interessant maar tijdens het kijken naar de film vroeg ik me ineens af of de haat afwezig is omdat de gitanos al de zondebok zijn. Misschien richt de haat van racisten zich steeds toch voornamelijk op een specifieke groep. Toen ik een kind was waren het in Nederland de Zuid-Europeanen (\u2018messentrekkers\u2019), daarna de Surinamers, vervolgens de Turken, toen de Marokkanen, gevolgd door gewoon alle moslims en nu de vluchtelingen van buiten Europa.<\/p>\n\n\n\n Carmen y Lola is ook gericht op emancipatie van de Roma-gemeenschap, op de bestrijding van homofobie. In dat opzicht deed de lieflijke vertelling me denken aan emancipatoire gay films die je begin jaren tachtig in Nederland in de filmhuizen zag. Dat geeft op de een of andere manier hoop. De strijd lijkt nu soms verloren maar dat is omdat er zoveel gewonnen is. En er valt nog veel meer te winnen.<\/p>\n\n\n\n Carmen y Lola is in Nederland via verschillende streamingdiensten te zien, waaronder Apple.<\/p>\n\n\n\n PS: Iedere zondagavond verstuur ik In de Week<\/strong>, een zeer persoonlijke nieuwsbrief over wat ik de voorbije week zag, las, meemaakte en dacht. Abonneer je hier gratis<\/a>.<\/p>\n\n\n\n