De meeste mensen kennen het verhaal van Frankenstein, maar vrijwel altijd verkeerd. Ze denken bijvoorbeeld dat het monster Frankenstein heet, terwijl het de naam van de maker is. Of ze zien onmiddellijk een robotachtige mens voor zich met moeren in zijn nek. Terwijl het oorspronkelijke monster niks mechanisch heeft. Het verhaal dateert van voor de industri\u00eble revolutie toen machines nog geen rol speelden.<\/p>\n\n\n\n
Die verdraaiing van de werkelijkheid komt door de talloze verfilmingen. Ook bij mij. In mijn jeugd heb ik op tv de bijna honderd jaar oude beroemde verfilming gezien met Boris Karloff, de man met de schroeven in zijn nek. Dat soort indrukken blijven kennelijk de rest van je leven hangen. <\/p>\n\n\n\n
In de bioscoop draait nu een nieuwe verfilming. Die wilde ik gaan zien maar toen stuitte ik op een bericht van Nadine B\u00f6ke<\/a>, gespecialiseerd in wetenschapscommunicatie. Ze schrijft dat ze het boek is gaan lezen na het zien van de film en dat het heel anders is dan alle verfilmingen. En ze ziet mogelijkheden voor alweer een nieuwe verfilming want \u201cHet monster vertoont best wat overeenkomsten met de moderne incel.\u201d<\/p>\n\n\n\n Dat wekte mijn nieuwsgierigheid dus voordat ik naar de bioscoop ging wilde ik eerst het boek lezen. Er is een Nederlandse vertaling<\/a> van Sophie Brinkman uit 2015 met een interessant voorwoord door Hanna Bervoets die uitlegt waarom dit verhaal al 200 jaar populair is. De uitgave is ook nog eens in Kobo Plus beschikbaar. Ik heb het verslonden, om met die uitdrukking maar in de sfeer van de vertelling te blijven. Wat een verhaal.<\/p>\n\n\n\n Om te beginnen is de wordingsgeschiedenis geweldig. Mary Shelley (1797-1851), dochter van een beroemde feministe, verbleef in de zomer van 1816 met wat literaire vrienden, waaronder haar toekomstige echtgenoot de dichter P. B. Shelley, bij Lord Byron in zijn huis in Gen\u00e8ve. Het weer was rampzalig slecht en de gastheer gaf om de tijd te doden aan elk van zijn gezelschap opdracht een horrorverhaal te verzinnen. De toen 19-jarige Mary raakte vervuld van wanhoop omdat er niets in haar fantasie opkwam, totdat ze een droom kreeg waarin het gegeven van Frankenstein zich afspeelde. Dat zette ze op papier. Byron spoorde haar aan er een boek van te maken. Dat verscheen 15 jaar later in de vorm die we nu nog kennen. <\/p>\n\n\n\n De lezers gingen met het verhaal aan de haal en interpreteerden het naar actuele ontwikkelingen. Shelley benadrukte daarom in een voorwoord dat het verhaal op zichzelf stond en niet gegrondvest was op een filosofische stroming. Wel handelt het sterk over rechtvaardigheid, haar echtgenoot was een linkse radicaal die zijn overerfde bezittingen wilde wegschenken. Daarnaast gaat het boek over depressie, waar Shelley bekend mee was omdat ze kort daarvoor een kind had gekregen dat na geboorte stierf. Haar eigen moeder was ook in het kraambed overleden.<\/p>\n\n\n\n Toch is de observatie van B\u00f6ke erg raak. Ik weet niet of ik het zonder haar commentaar ook zelf opgemerkt zou hebben maar het monster lijkt inderdaad als twee druppels water op een incel, een jonge man die er tot zijn frustratie niet in slaagt een relatie met een vrouwelijke partner aan te gaan en voortdurend afgewezen wordt, of daar bang voor is. Bij incels leidt dat nogal eens tot een explosie van geweld, zo ook bij het monster. Voeg daarbij dat Shelley, als aanhangster van vrije liefde, nogal wat ervaring had met onbeantwoorde verlangens en gecompliceerde relaties.<\/p>\n\n\n\n In het boek wordt het monster gecre\u00eberd door een scheikundige, de wetenschap die toen grote beloften in zich droeg, terwijl de moderne incel gezien kan worden als een bijproduct van big tech. De volledige afhankelijkheid van digitale technologie staat de ontwikkeling van sociale vaardigheden in de weg en maakt de concurrentie moordend, figuurlijk dan. In het boek ziet het monster een mooie vrouw en wordt zich dan bewust van de onbereikbaarheid: \u201cGedurende enkele ogenblikken keek ik verrukt naar haar ogen, die omrand waren door lange wimpers, en naar haar prachtige lippen; maar toen kwam mijn razernij terug: ik herinnerde me dat de verrukkingen die zulke schone schepselen kunnen schenken mij voor altijd waren ontzegd.\u201d<\/p>\n\n\n\n De mannelijke obsessie met vrouwen is ook een thema. Het monster vindt dat hij recht heeft op een vrouw, ongeacht wat zij daar zelf van vindt. Dat gegeven, de vrouw als voorwerp dat je kunt bezitten, is nog steeds actueel. Het is de drijfveer achter femicide, uitgevoerd door hedendaagse monsters die het product zijn van een patriarchale cultuur.<\/p>\n\n\n\n Tegelijkertijd gaat het verhaal ook over identiteit. Wie ben je, wie voel je je en hoe zien anderen dat? En passant merk je dat islamofobie toen ook al bestond en die religie terloops als antifeministisch schrikbeeld wordt neergezet. Zelfs als er een echt monster voorhanden is. Zo diep zit dat in de christelijke cultuur. De wereldgeschiedenis zit vol met actualiteit. Tegelijkertijd is het verhaal ge\u00efnspireerd door boeken die de religie op z\u2019n kop zette, zoals De Ru\u00efnes van Constante Volney<\/a>, onder meer aanhanger van het idee dat Jezus een mythe is. Hij rekent daarin af met alle ideologie\u00ebn, die altijd anders uitpakken dan voorgesteld. Zo kun je het boek ook lezen, als een poging van de mens het ongrijpbare leven, dat tot op de dag van vandaag een mysterie is, te overtreffen met een eigen systeem. Met alle rampzalige gevolgen van dien. Denk aan de opkomst van AI en het boek wordt plots nog een stuk griezeliger.<\/p>\n\n\n\n Het verhaal bevat tal van verassingen. Zo blijkt Frankenstein in Rotterdam te zijn geweest. Dat het compleet verzonnen is, deed gek genoeg niets af aan het gevoel van typisch Rotterdamse trots dat het even opriep. Zo werkt literatuur ook, het kneedt de werkelijkheid.<\/p>\n\n\n\n Iedere zondagavond verstuur ik In de Week<\/strong>. Abonneer je hier gratis<\/a>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"