Iedereen kent wel de ervaring dat je als volwassene terugkeert naar de speeltuin uit je kindertijd en dan ziet dat de immens hoge glijbaan nu niet verder reikt dan je schouder. Ik wist niet dat deze ervaring ook andersom bestond. Dat je terugkeert en de glijbaan veel hoger blijkt te zijn dan je je herinnerde. Onneembaar hoog.<\/p>\n\n\n\n
Het gevoel bekroop me de afgelopen dagen toen ik een klassieker begon te herlezen die door Haruki Murakami, in het vorige boek<\/a> dat ik las, tot belangrijkste boek dat hij kent werd bestempeld. Hij heeft het talloze malen herlezen en genoot er iedere keer weer van. Ik wilde ook zo genieten. Ik had het lang, lang geleden gelezen, ik vermoed zelfs voor mijn examenlijst en ik herinnerde me dat het inderdaad diepe indruk op me had gemaakt. Dat was meteen ook de hele herinnering, van het verhaal zelf stond me niet veel meer bij dan dat het zich deels afspeelde in een grote tuin. <\/p>\n\n\n\n Destijds had ik in het Engels gelezen, nu koos ik voor de Nederlandse vertaling. Dat had ik misschien niet moeten doen. Het verhaal bleek veranderd in een soort tovenaarshandleiding met onbegrijpelijke termen en formuleringen. Laat me een voorbeeld geven: \u201cHet verkwikkende unduleren van haar stem was een onstuimig tonicum in de regen.\u201d<\/em> Ja, dit is een echte zin uit het boek. <\/p>\n\n\n\n Ik zocht unduleren op en voor de zekerheid ook nog even tonicum. Ah, is dat het… De opluchting die je kunt voelen bij het oplossen van het zaterdagse cryptogram. Maar dit is geen cryptogram, dit is een roman. Een roman die wordt beschouwd als een van de beste ooit. Dus het moet wel aan mij liggen dat ik dit niet begrijp. Ik ben hier te dom voor. Ik schiet tekort, zoals gebruikelijk. <\/p>\n\n\n\n Het verhaal is honderd jaar oud. Unduleren was in die tijd waarschijnlijk een gangbare term en ja, die moet je dan aanhouden om authentiek te blijven. Natuurlijk, anders wordt het al snel een hertaling. Maar voordat ik verder las, had de twijfel zich alweer een weg door mijn prille overtuiging geknaagd. Ik ging naar het historisch krantenarchief Delpher<\/a>, waar een enorme woordenschat ligt opgeslagen en zocht op ‘unduleren’. 1 hit, Het Parool uit 1978, over het golven van de zee. Tussen aanhalingstekens geschreven omdat het een onbekende term is.<\/p>\n\n\n\n Ik pakte het origineel in het Engels erbij, zocht de zin op en nee, het werd er niet begrijpelijker op. Ik besloot een doodzonde te begaan en begaf me naar Vibe, de Franse tegenhanger van ChatGPT. Vertaal: The exhilarating ripple of her voice was a wild tonic in the rain. <\/em>\u201cDe opwindende trilling van haar stem was een wilde oppepper in de regen.\u201d Ik weet niet of het een Nobelprijs-waardige formulering is maar nu begreep ik in ieder geval enigszins wat er bedoeld werd.<\/p>\n\n\n\n Dit is een extreem voorbeeld maar het probleem deed zich in mindere mate steeds voor. Het lezen voelde alsof ik een helling vol losliggende rotsblokken beklom. Overal obstakels op weg naar de top, in de vorm van formuleringen en woordkeuzes. Steeds die onzekerheid. Misschien is het wel de bedoeling dat je je als lezer net zo min op je plek gaat voelen als de hoofdfiguur maar of dit dan de juiste methode is?<\/p>\n\n\n\n Ik las een paar stukken uit het origineel en vroeg me af hoe ik dat als 20-jarige (ik deed staatsexamen vwo nadat ik eerst als lastige leerling zes jaar over mavo-3 had gedaan) ooit begrepen had. Waren mijn woordenschat en taalbeheersing achteruit gegaan? Ik bedacht dat ik me er indertijd waarschijnlijk gewoon niet door had laten hinderen. Zoals ik op die leeftijd ook zonder talmen in rap tempo een helling vol losliggende rotsblokken beklom omdat bij gebrek aan ervaring risico nog geen belemmering was. Je niet laten hinderen door je onkunde is ook een manier om vooruit te komen. Dat paste ook wel bij het verhaal.<\/p>\n\n\n\n Dus ik ploegde me een weg door de roman, langs de onbekende woorden en onbegrijpelijke formuleringen. Ik probeerde me er ook niets van aan te trekken dat me soms onduidelijk was wie de personages precies waren in relatie tot elkaar. In het begin zocht ik nog de beschreven locaties op, in een poging grip te krijgen op het verhaal om er vervolgens achter te komen dat ze allemaal verzonnen waren. Net als de muziekstukken en boektitels die genoemd werden. <\/p>\n\n\n\n Ik ademde diep in, liet me meeslepen door de fantasie en stopte regelmatig om al proestend naar bevrijdende lucht te happen. Dit was immers een klassieker, die kon ik niet afwijzen, dat is als weglopen bij De Nachtwacht. Dat kun je alleen doen als je beter bent dan Rembrandt.<\/p>\n\n\n\n En toen gebeurde eigenlijk hetzelfde met het verhaal. In mijn herinnering sluimerde een gevoel van bewondering voor de wereld die beschreven werd. Zo had ik dat toen ervaren. Het was, mede door een destijds recente verfilming, meer een style guide, een manier van leven. Nu overheerste de afschuw. Wat een nare wereld.<\/p>\n\n\n\n Als 20-jarige was ik totaal in de ban van the American Dream, het idee dat je vanuit het niets van alles kunt bereiken, vooral veel rijkdom. Dat wilde ik ook en dit boek liet zien dat het mogelijk was. Ik droomde zelfs van emigreren naar de VS. Het heet niet voor niks dream<\/em>. En ik geloofde ook nog volop in grote, meeslepende liefde als kompas voor het ontdekken van de wereld. Alles draaide om bewijsdrang, net als in het boek. Ik hield er indertijd ook nogal rechtse idee\u00ebn op na. <\/p>\n\n\n\n Inmiddels zijn mijn opvattingen veranderd. Ik las het verhaal nu als een nachtmerrie van mensen die geobsedeerd zijn door materialisme waarmee ze hun existenti\u00eble leegte driftig trachten op te vullen. De sociale omgang is volledig onderworpen aan dat streven. Achter iedere vriendelijkheid – \u2018hello, how are you\u2019 – sluimert winstbejag want alles draait om geld. Om die emotionele ellende te verdrijven zuipen ze zich te pletter of grijpen ze naar andere drugs. Het deed me denken aan een van mijn favoriete verhalen, The Swimmer van John Cheever, dat veertig jaar later geschreven werd. Die associatie overkomt me wel vaker<\/a> bij Amerikaanse vertellingen.<\/p>\n\n\n\n Nu viel me ook het racisme en antisemitisme op. Ik weet niet of ik daar destijds overheen gelezen had, of in geheel in de tijdgeest van mijn tienertijd dacht dat dat verleden tijd was. Misschien lees ik het nu ook allemaal anders omdat het boek is geschreven ten tijde van de opkomst van het fascisme. Dat komt nu ook over als een d\u00e9j\u00e0 vu, het sluimert overal doorheen, net als in het dagelijks nieuws nu. Alleen wist de schrijver niet waar het toe zou gaan leiden. Al is dat eerlijk gezegd nu even onbekend, een herhaling is het enig voorstelbare onvoorstelbare.<\/p>\n\n\n\n Dus ik las hetzelfde boek twee keer en ervaarde het totaal verschillend. Eerst als een inspirerende droom, America the great, nu als iets waar je ver weg bij moet blijven. Precies de twee visies die lijnrecht tegenover elkaar staan in het werelddebat.<\/p>\n\n\n\n Het was een aparte ervaring maar ik ben wel dat die er op zit. Willen herbeleven is geloof ik nooit een goed idee. Niet alleen als het gaat om de wereldgeschiedenis.<\/p>\n\n\n\n De grote Gatsby<\/a> door F. Scott Fitzgerald<\/p>\n\n\n\n Om minder afhankelijk te zijn van social media maak ik iedere zondag een nieuwsbrief met tips, ervaringen en idee\u00ebn. Abonneer je nu gratis<\/a>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"