Een dunne roman van 100 bladzijden waar ik een jaar over deed, waar ik drie, vier of vijf keer opnieuw in ben begonnen, een boek dat ik steeds weglegde maar dat iedere keer weer opdook, op de hoek van mijn bureau, in mijn tas, halverwege een stapel, als een boemerang die na iedere worp terugkeert. Uiteindelijk, toen ik doorzette, bleek het een openbaring, zoals je mag verwachten van een Nobelprijswinnaar.
Misschien pakte ik het steeds weer op vanwege de titel waar een mysterieuze aantrekkingskracht vanuit gaat: La Danseuse, de danseres. Of doordat ik nooit helemaal goed begreep wat nu het verhaal was, zoals je bij mist ook niet precies weet waar je doorheen loopt, noch waar je bent. Ik zeg mist omdat het boek van Patrick Modiano, verschenen in 2023, gaat over herinneringen die als flarden door je geheugen zweven.
Die herinneringen zijn bij hem veelal gekoppeld aan de straten van Parijs. Hij beschrijft de routes die hij liep met haar, een balletdanseres die over straat bewoog alsof de zwaartekracht amper vat op haar had. Hij bewonderde de vrouw maar wist tegelijkertijd amper iets van haar, wat over het algemeen een goede combinatie is. Ze nam hem mee naar duistere bars en onbekende kamers. Hij probeerde zich dat allemaal te herinneren terwijl hij door dezelfde straten liep die nu zo anders zijn, alleen al door het massatoerisme.
Ik las het boek in het Frans, wat me grote moeite kostte. Ik herlas zinnen en hele alinea’s, drie, vier keer om te zien of ik de betekenis van onbekende woorden kon destilleren. Om ze vervolgens alsnog op te zoeken in het woordenboek. Halverwege had ik nog steeds geen idee wat ik aan het lezen was, welk verhaal er verteld werd. Ik kon er op de een of andere manier niet bijkomen. Ergens in het boek wordt het verleden omschreven als een puzzel waarvan je geheugen niet alle stukjes bewaart.
Ik besloot parallel de Nederlandse vertaling te gaan lezen om te achterhalen wat ik miste. Dat bleken soms details te zijn maar voor de rest werd me duidelijk dat ik het wel degelijk allemaal begrepen had, dat dit boek is als je geheugen, flarden die een verhaal of gevoel vormen zonder dat je de gebeurtenissen helemaal kunt reconstrueren. Het woord gebeurtenissen wekt de indruk dat het om voorbije zaken gaat maar het kenmerk van deze herinneringen is dat ze altijd voortleven. De herinnering is een gebeurtenis op zich, een permanent, steeds terugkerend ‘iets’. Als een boei waar je je aan vasthoudt.
Het boek deed me afvragen welke herinneringen bij mij in welke straten rondhangen en al denkende realiseerde ik me tot mijn eigen verrassing dat er in mijn leven geen belangrijkere straat is dan de Nieuwe Binnenweg, een 1,8 km lange (ik won met die parate kennis ooit een stadsquiz) route van het centrum van Rotterdam naar historisch Delfshaven. Ik las ergens eens dat het de langste winkelstraat van Nederland is, een bewering die ik nooit heb willen ontkrachten. Je vindt er halverwege nog steeds de oudste supermarkt van het land.
De straat heeft iets magisch. Iedere keer dat ik er doorheen loop, en dat is echt heel vaak, zie ik winkels, gevels die me nooit eerder opgevallen zijn. De straat zit bijvoorbeeld vol met eethuisjes en horeca uit alle delen van de wereld, van Brazilië tot Syrië, van India tot de Dominicaanse republiek. Zo kijk ik naar de straat, als een kijkdoos waar bij iedere blik iets nieuws te bespeuren valt. Een tijd terug ontdekte ik er plots de Rotterdamse Bob Ross. Misschien dat ik er daarom al wandelend nooit aan het verleden denk.
Door het lezen van La Danseuse en het besef dat de Nieuwe Binnenweg de straat van mijn leven is, kwamen plots de herinneringen naar boven. Steeds meer, ze zwollen aan tot een lawine. Hoe ik er als 14-jarige in een nu verdwenen bioscoop in totale opwinding Turks Fruit zag, samen met een vriend en een meisje waar ik verliefd op was, waar hij tot mijn verbijstering tijdens de film mee begon te zoenen en ik mijn verlangen in snijdende scherven uiteen voelde vallen.
Hoe ik er als 18-jarige het nachtleven en de bijbehorende eenzaamheid ontdekte, maar er ook liefde vond. Hoe ik tijdens een Koninginnedagconcert op een straathoek op mijn 32e plots besefte dat mijn jeugd voorgoed voorbij was en ik afscheid nam van het jong zijn. Hoe ik er mijn spraakmakendste soloprotestactie hield. Hoe ik er doelwit werd van een gewapende straatroof en zakkenrollerij, die ik beide wist te verhinderen. Hoe ik er werd aangereden door een auto omdat ik niet oplette bij het oversteken. Hoe ik er in een literair café van droomde dichter te worden en hoe ik jaren later tijdens het voordragen van eigen werk in een ander café in dezelfde straat ontdekte dat dat geen goed idee was. Hoe ik er de zon zag ondergaan en opkomen zonder in de tussentijd naar bed te gaan.
Hoe langer ik er over dacht, hoe meer er naar boven kwam. Kilometers herinneringen.
De Danseres, een boek dat een straat verandert, knap.
Iedere zondagavond verstuur ik In de Week. Abonneer je hier gratis
Voor mij zou het dan om de Laan van Meerdervoort gaan, die 4 kilometer langer is dan de Nieuwe Binnenweg. En natuurlijk in Den Haag ligt. Tijdens twee perioden in mijn leven kwam ik daar dagelijks overheen: van 1984 tot en met 1986, toen ik in een zijstraat ervan woonde, en van 1993 tot vandaag, omdat ik in een straat woon die er parallel aan loopt.