Francisco van Jole

Column uitgesproken voorafgaande aan ‘Raketten of rekenschriften? Een debat over bewapening, ontwikkeling en de rol van Nederland’ dat gisteravond in Felix Meritis plaatsvond.
DE AANVAL IS DE BESTE VERDEDIGING
Het dilemma waar de wapenexport naar ontwikkelingslanden mee worstelt wordt nog het beste geïllustreerd in een deel van de serie populaire klassieke standaardwerken die van oudsher inzicht biedt in internationale relaties. En dan heb ik het natuurlijk over Asterix en Obelix.
In de aflevering Asterix op Corsica wordt de kleine held die zich inzet voor het lot van de Corsicaanse gevangene Ozewiezewozewiezewallakristallix op straat bedreigd door een Corsicaan. De onverlaat zet een mes op de keel van Asterix terwijl deze nietsvermoedend over straat loopt en bijt hem toe. “Waarom kijk jij naar mijn zuster? Ben je soms iets met haar van plan?”
Asterix antwoord bedremmeld dat hij helemaal niet naar de meid kijkt. Waarop de Corsicaan opnieuw met zijn mes zwaait en zegt “O nee, waarom kijk jij niet naar mijn zuster? Vind je haar soms niet mooi?”
Oftewel: het is nooit goed. En zo is het ook met de wapenhandel.
Als er oorlogsmaterieel aan ontwikkelingslanden geleverd wordt dan is dat pervers omdat het geld wel beter gebruikt kan worden. Als ontwikkelingslanden daarentegen geen oorlogsmaterieel mogen kopen omdat wij vinden dat zoiets niet mag dan is dat weer bevoogdend.
Ik bedoel, waarom zouden wij wel oorlog mogen voeren en Derde Wereld landen niet? Ik weet het, wij mogen dat ook niet. Maar we doen het toch. Sterker nog we doen het zonder dat het ons iets interesseert.
Het is mijn favoriete vraag op verjaardagsfeestjes. Wie hebben er tot nu toe meer slachtoffers gemaakt in de War on Terror: Osama bin Laden of wij?
Wij, natuurlijk.
En hoeveel meer?
Nou, dat ligt een beetje aan hoe je telt. Bij de aanslagen van 11 september, Londen, Madrid en andere plaatsen zoals Bali zijn tussen de drie en vierduizend slachtoffers gevallen. De schattingen van de slachtoffers in de War of Terror in Irak en Afghanistan lopen inmiddels op tot tegen de miljoen. Dat is nog eens wat je noemt een harde aanpak.
Natuurlijk waren we geschokt over de aanslag in Mumbai vorige week. En terecht. Maar heeft de coalitie in Afghanistan waar Nederland deel van uit maakt dit jaar nou al meer of minder onschuldige burgers gedood dan de 195 die vorige week door terroristen werden vermoord?
Het antwoord luidt: Dat weten we niet.
Ik geloof inmiddels na enig onderzoek in de samenleving dat we het ook niet willen weten.
U begrijpt, ik word nooit meer uitgenodigd op verjaardagsfeestjes.
Moet je regels stellen aan wapenhandel en zo ja, welke? Ik ben geen pacifist maar wapenhandel en ethiek dat is al snel zoiets als een vegetarische slager. Dat kan natuurlijk, dat een slager zelf geen vlees eet.
Iemand die in de wapenindustrie werkt zie ik ook altijd zo: als vegetarische slagers. Het is altijd goed dat iemand geen vlees eet maar wees eerlijk: bij een slager maakt dat niet zoveel uit. Je kunt als vegetariër kortom beter een vleesetende groenteboer hebben.
Als wij oorlog mogen voeren dan mogen Derde Wereldlanden dat ook, daar valt geen speld tussen te krijgen en dat moeten we dan ook niet proberen.
Willen we bij die oorlogen betrokken raken?
Is het kies om een land tanks te verkopen als er een tekort aan ambulances is?
Dat zijn lastige vragen waar hier straks over gesproken wordt door mensen die daar in tegenstelling tot ik ook echt verstand van hebben.
Ik wil iets anders voorstellen. Een radicaal andere aanpak. Als we de vrede in de Derde Wereld willen bewerkstelligen en voor ontwikkeling zorgen dan moeten we hen juist helpen met oorlogvoeren. Niet door ze wapens te verkopen maar op een heel andere manier.
We geven voortaan nog alleen maar hulp aan Derde Wereldlanden als die landen bereid zijn hun leger op te heffen. Dat klinkt misschien bizar, of utopisch maar er zijn landen op de wereld die geen leger hebben. Het bekendste voorbeeld is Costa Rica, daar hebben ze voldoende aan een politiemacht om – waar nodig – de eigen bevolking met een harde aanpak in het gareel te houden maar een echt leger in de zin van marine, luchtmacht en dat soort zaken hebben ze niet. En dat in een regio waar de gewapende conflicten de afgelopen decennia hoog opliepen.
Het resultaat is dat ze die miljarden voor andere zaken kunnen gebruiken en dat het gemiddeld inkomen in Costa Rica substantieel hoger is dan in de omringende landen.
Een minder bekend voorbeeld van een land zonder leger is IJsland. Ok, het land heeft het op het ogenblik een beetje lastig omdat de kreditecrisis er zo hard heeft toegeslagen dat de nationale munt meer dan de helft in waarde gedaald is. Maar ik ben van de optimistische kijk: als ze een leger hadden gehad waren ze nog armer geweest.
Of zouden ze als ze een leger hadden soms wel geweigerd hebben de Nederlandse spaartegoeden terug te betalen? Als Icesave een Russische bank was geweest waren de spaarders dan hun geld wel kwijt geweest? Geef toe, die kans bestaat. Wat maar weer eens bewijst dat de wereld zonder legers eerlijker wordt.
IJsland had tot 2006 de defensie uitbesteed aan de Verenigde Staten in ruil voor het toestaan van een militaire radarbasis. Die is inmiddels gesloten. Het enige wat in IJsland aan een leger doet denken is de uit 180 manschappen bestaande kustwacht en ze hebben nog een special forces eenheid van circa 50 mensen. Dat is het. Meer hebben ze niet nodig.
Geen idee waarom. Ik weet niet meer van IJsland dan dat ze er veel drinken en sombere muziek maken. Missschien is dat wel de verklaring: dat ze zo depressief zijn dat ze zich niet kunnen voorstellen dat iemand hun land zou willen veroveren: Het is toch allemaal niks waard.
Een tijd geleden kwam de IJslandse regering met het plan om toch maar een leger op te richten maar de kredietcrisis heeft dat idee effectief in de ijskast geplaatst. Ze hebben er gewoon geen geld meer voor want er zijn andere prioriteiten.
Het zou natuurlijk wel een aardige een testcase zijn, dat IJsland nu gewoon voor de lol een fregat bij een Nederlandse scheepswerf zou bestellen. Ik vermoed dat er onder Icesave-spaarders een gewapende opstand zou uitbreken. En dat minister Bos aan de bel zou trekken. Maar als een ontwikkelingsland hetzelfde doet is er natuurlijk niets aan de hand.
Als het in Costa Rica en IJsland kan waarom dan niet bij meer landen? Dat zouden we als Nederland moeten stimuleren. We verbinden ontwikkelingshulp aan de voorwaarde dat het leger wordt opgeheven.
In ruil daarvoor krijgen het ontvangende van ons een lease-leger. Dat wil zeggen dat wij het land te hulp schieten als het bedreigd wordt. Dat is vele malen effectiever. Het Nederlandse leger boezemt immers meer angst in dan een bij elkaar geraapt zooitje kindsoldaten of een staand leger met verouderde apparatuur. Tenminste dat mag ik hopen want als het niet zo is dan kun je je afvragen waarom we dan al die miljarden uitgeven.
Die aanpak leidt ook tot meer betrokkenheid van de bevolking hier in Nederland. In plaats van dat niemand weet waar de ontwikkelingshulp heen gaat, ontstaat er dan vanzelf meer interesse omdat ieder conflict kan leiden tot de inzet van onze jongens. De verhoudingen en problemen in de Derde Wereld worden dan ineens ook echt ons probleem.
Een betere verdediging kan de Derde Wereld zich niet wensen.