Iedereen kent dat wel, dat door de komst van sociale media ineens mensen uit je jeugd opduiken in het heden. ‘Hé hoe is het? Ken je me nog?’ Of dat je ze zelf opzoekt, die crush van de middelbare school, de ex die je al lang vergeten was.
In Past Lives overkomt een vrouw dat. Ze is op jonge leeftijd vanuit Seoul met haar ouders naar Noord-Amerika geëmigreerd, heeft een carrière opgebouwd als schrijver, is Amerikaanse geworden en dan ineens duikt via Facebook een jeugdvriend op. Ze waren indertijd veel te jong geweest om een relatie te hebben maar voelden zich destijds wel voor elkaar bestemd, zoals je dat als kind van 10, 12 kunt hebben. Die band blijkt niet verdwenen. Ineens staat haar leven op z’n kop.
In de romantiek is er het idee van ‘de ware’, een vorm van predestinatie. Ergens op deze planeet loopt iemand rond die voor jou bestemd is en als je die tegenkomt en er een relatie mee aangaat openen zich de poorten naar een gelukkig leven. Een ideale relatie is daarbij niet een weloverwogen, rationele beslissing maar een uitdrukking van het lot. In het Koreaans bestaat een concept dat er een beetje op lijkt: In-Yun. Dat staat voor de band die twee mensen gedurende hun leven met elkaar hebben. Het sterkst komt die tot uitdrukking in de eerste liefde, die draag je vaak de rest van je leven op de een of andere manier met je mee.
De film gaat over het lot versus keuzes en sluit aan op de boeddhistische overtuiging dat je niet een enkel leven hebt maar een hele reeks, dankzij reïncarnatie. In de film spelen die totaal verschillende levens zich echter min of meer gelijktijdig af, zoals in Oosterse zienswijzen tegenstellingen elkaar juist aanvullen, en dat is een geweldige vondst. Degene met wie ik de film zag zei na afloop dat ze hem nog een keer gaat kijken. “Ik ben ervan overtuigd dat ik er dan nog veel meer in zie.”
Er zitten in ieder geval ook tedere levenswijsheden in, bijvoorbeeld dat een relatie is als twee planten die in dezelfde pot worden gezet en hun wortels steeds meer verstrengeld raken.
Past Lives is dan ook een romantische film, een knap gemaakte liefdesgeschiedenis die gaat over ‘wat als’, maar tegelijkertijd veel verder reikt dan de relatie tussen twee of drie mensen. Het gaat ook over migratie. Het vroegere leven dat je achterliet maar nooit helemaal kwijtraakt. Bij vrijwel iedere migrant speelt altijd het idee van terugkeer, ook al is dat uitgesloten. Het besef dat je leven anders was geweest als je niet vertrokken was. En als het niet goed gaat, is er de altijd opduikende verleiding om dat andere, niet geleefde leven te idealiseren.
Past Lives weet dat gevoel, van als het ware zweven tussen twee werelden, heel goed te vangen. In Nederland beperkt het publieke debat over migratie zich vaak tot concurrentie, cijfers en andere bureacratische aspecten. En als het wel gaat over hoe het is om migrant te zijn, wordt het onderwerp al snel verlegd naar integratie. Voor migratie als menselijk, levensveranderend verschijnsel is veel minder belangstelling.
Zonder dat we het doorhebben keert het concept van ‘ware liefde’ ook terug in het nativisme dat het migratiedebat beheerst. Waar je geboren wordt, bepaalt volgens dat idee de rest van je leven wie je bent, ongeacht wat je doet. Het staat haaks op de idee van de vrije wil, de vrije mens, die zichzelf ontwikkelt, dat zo bepalend is voor het Westerse denken.
Het is de debuutfilm van Celine Song, geboren in Zuid-Korea en opgegroeid in Canada, net als de hoofdrolspeelster. Past Lives is dan ook min of meer een autobiografisch verhaal. De openingsscène waarin ze met haar jeugdliefde en echtgenoot aan een bar zit, heeft ze zelf zo meegemaakt. Het commentaar dat je hoort – ‘wat is dit voor trio?’ – waren destijds haar eigen gedachten en die vormden de aanleiding om de film te maken.
Wat Song ook heel knap weet weer te geven is hoe mannen denken. Die zitten vaak opgesloten in een beperkt ontwikkeld gevoelsleven, wat nog eens in stand wordt gehouden door de camaraderie waar ze in vluchten. Die kooi van mannelijkheid wordt niet spottend of kritisch maar liefdevol getoond.
Past Lives speelt grotendeels in New York, de migratiehoofdstad van de wereld. Om dat nog even te benadrukken is er ook een rol voor het Vrijheidsbeeld weggelegd, het welkomstteken voor migranten. Na afloop vroeg ik me af of ik nou een Amerikaanse of een Koreaanse film had bekeken. En realiseerde me daarna dat die vraag juist helemaal niet ter zake doet. Het is een automatisch gevolg van de heersende manier van denken, een indeling in hier en daar waar alles om draait. Past Lives helpt dat onbewuste patroon te doorbreken.
De film heeft momenteel een rating van 8.0 op IMDb. Dat is erg hoog maar volkomen terecht.
PS: Iedere zondagavond verstuur ik In de Week, een zeer persoonlijke nieuwsbrief over wat ik de voorbije week zag, las, meemaakte en dacht. Abonneer je hier gratis.
Past lives ,
Voor veel mensen deze bijzondere film heel herkenbaar.