Francisco van Jole

Afgelopen vrijdag bekritiseerde ik in mijn column in het programma De Leugen Regeert media die vrij baan geven aan de 11/9-complotdenkers. Niet alleen omdat die media dat doen zonder enig tegengas te geven maar ook omdat de complotdenkers methodes hanteren die in de journalistiek als ongepast worden beschouwd. Zo maken de complotdenkers in een handomdraai van slachtoffers daders. Maar het echt gemene is dat in praktisch al hun zogenaamde vragen een beschuldiging of verdachtmaking verwerkt zit. En daar kun je in veel gevallen niet makkelijk iets tegen doen.
Het is een bekende truc die ongeveer zo gaat. In een talkshow wordt aan een gast gevraagd: ‘Klopt het dat u uw vrouw niet meer slaat?’ Er valt op die vraag geen enkel antwoord te bedenken omdat er zowel een beschuldiging als een ontkenning in besloten ligt. Wat de gast ook antwoordt, hij is altijd de pisang. Ontkennen helpt niet, boos worden maakt het alleen nog maar erger en zwijgen helemaal.(*)
Zo gaan veel vragen van de complotdenkers ook uit van situaties die om te beginnen al niet waar zijn. Zembla gaf daar gisteravond een paar duidelijke voorbeelden van. “Ik voel me belazerd,” zei een student aan de TU Delft nadat hij enkele pseudowetenschappelijke beweringen van de propagandafilm Loose Change, een motor van het 11/9 complotdenken, had nagetrokken.
Zoals te verwachten regende het na de uitzending van de column reacties van complotdenkers want als die iets zijn dan is het wel extreem reactief. Kijk maar op ieder forum waar 11/9 ter sprake komt. Overal zaaien ze dezelfde praatjes en verdachtmakingen rond.
Maar wat me verbaasde was de ongekend felle toonzetting. Schelden was wel het minste, een enkele keer was er zelfs sprake van regelrechte pogingen tot intimidatie: ‘ik weet je wel te vinden’.
En allemaal hadden ze dezelfde strekking: het is niet toegestaan om kritiek te uiten op het complotdenken.
In de maanden en jaren na 11 september is er veel gediscussieerd over radicalisering van moslimjongeren en steevast luidde de klacht dat de moslimgemeenschap daar te weinig tegen doet. Misschien moet de Westerse samenleving nu eens bij zichzelf te rade gaan en zich afvragen hoe de haat van deze eigen complotdenkers zich vrijelijk kan verspreiden, waarom de verhalen zo besmettelijk blijken en hoe het komt dat maar zo weinig mensen zich er openlijk tegen uitspreken: Weg met Loose Change.
(*)Dit voorbeeld is ontleend aan het lesboek Werkwijzer voor Journalistiek Denken en Doen van Piet Heil (1980).