Ik kan niet anders zeggen dan dat Een Woord Voor van Eva Meijer een geniaal boek is. Zo, dat is er dan vast uit. Nu is wel de vraag wat ik er verder over moet zeggen. Terwijl ik de roman las kon ik mijn gedachten horen kirren ‘ja, ja, ja, zo is het, ga door, ga door!’. Op vrijwel iedere pagina arceerde ik een prachtige zin, een fantastische alinea of soms voor de zekerheid de hele bladzijde. Met als gevolg dat ik zo’n berg aantekeningen heb dat het geen zin meer heeft ze te raadplegen om dit stuk te schrijven. Gretigheid is wel vaker m’n valkuil.
In Een Woord Voor beginnen op een dag woorden uit het Nederlands te verdwijnen. En met verdwijnen moet je ook echt denken aan compleet van de aardbodem en uit alle hoofden verdwenen. Ook niet meer terug te vinden in archieven of woordenboeken. Niemand die de woorden nog kent. Hoogstens is er het vage besef dat er vroeger een woord voor was. Voor die zwartwitte vogels met die lange staart en helblauwe veren. Weet je welke ik bedoel? Ja, goed zo. Nee, ik kan niet zeggen hoe ze ook alweer heten. Het woord is weg. Je ziet de vogels zijn er nog steeds maar omdat we niet meer weten hoe ze heten kunnen we amper over ze praten.
Dat is een van de ingrediënten van de roman, hoe de taal je gedachten stuurt. Ik zeg roman maar het leest als een essay. Meijer gebruikt het verhaal om haar kennis en gedachten over taal over te brengen. Hoe belangrijk het is om je precies uit te drukken. Het verhaal is in dat opzicht ook een milde aanklacht tegen de veramerikanisering van onze communicatie. Heel veel mensen gebruiken Engelse woorden. Dat klinkt interessant maar is veelal ook bedoeld om de precieze betekenis te verhullen. Lekker over stakeholders praten terwijl niemand weet wat daar precies mee bedoeld wordt. Die vage plastic taal is voor de sprekers juist fijn want dan kun je minder snel vastgepind worden op je woorden. Consultants, pardon adviseurs, zijn er dol op. Maar als het er echt om gaat, heb je er niet zoveel aan. Niks is erger dan bijvoorbeeld een arts die vage termen gebruikt. “Ja, een orgaan. Zou inderdaad ook je lever kunnen zijn.”
Meijer is naast filosoof ook dichter en dat merk je. Haar woorden zijn niet alleen zorgvuldig maar ook op schoonheid gekozen. Taal is haar grote liefde. Soms had ik het idee dat ik een gedicht aan het lezen was.
Je begrijpt dat het verdwijnen van de woorden tot complicaties gaat leiden. De situatie doet denken aan de pandemie, toen we plots ook geconfronteerd werden met iets onbekends waarvan we de gevolgen amper konden overzien en waartegen we ons nauwelijks konden verdedigen. Veel van wat Meijer beschrijft lijkt ook op die tijd. Met een glansrol voor een minister-president die wel erg veel overeenkomsten heeft met Rutte. De roman is hyperactueel, zelfs het rampenkabinet van Wilders is er in verwerkt.
De roman is een krachtproef want de woorden die verdwijnen, sneuvelen ook in het verhaal. Ik had zelf ooit het idee om een kort verhaal te schrijven over hoe de geschreven taal langzamerhand opgepeuzeld zou worden door emoji’s maar toen ik dat probeerde te vertellen, liep ik al snel vast. Meijer niet, die trekt de ene na de andere creatieve vondst uit de kast.
Het is een heerlijke roman, met veel humor, maar het is tegelijkertijd een serieus en verontrustend pleidooi over de gevaren die de Nederlandse taal loopt. En als de taal in gevaar komt, dan daarmee ook wie we zijn. Zelfs wie we zijn geweest. Tenzij we er geen bezwaar tegen hebben om als Amerikanen door het leven te gaan. Wat denk je?
Een Woord Voor door Eva Meijer; uitgeverij Cossee, 240 pagina’s
Foto: kunstwerk van Tibor Dieters
Iedere zondagavond mijn nieuwsbrief ontvangen met tips, ervaringen en ideeën? Abonneer je nu gratis.