Het was zo’n bericht dat onverwacht opdook en vervolgens 7, 8 misschien wel 9 uur van mijn leven kostte. Dat ging zo. Tijdens het dwangmatig scrollen – ik moet hier nu echt mee stoppen – stond op m’n instagramscherm ineens een posting met de titel ‘10 essentiële Franse klassiekers die iedere lezer minstens één keer gelezen moet hebben’.
Ik weet niet hoe het bij jou is maar dat is voor mij zo’n overdonderende aanbeveling die nadere bestudering vraagt. Je wordt immers aangesproken als ‘lezer’, wat toch een beetje als erkenning voelt. Ik ben een lezer! Ook al stel ik me natuurlijk nooit zo aan anderen voor en heb ik geen idee wie dat in dit geval tegen me zegt. Ik volg het anonieme account dusty.libr4ry niet eens. Dat doet er ook niet toe. Ik weet ook niet wie de voorbijganger was die me in de lente van 2019 toeriep dat ik coole schoenen droeg maar ik koester dat nog steeds.
‘Klassieker’ is ook al zo’n valstrik term. Klassiekers moet je immers kennen, al is het maar van horen zeggen. ‘Hij kent z’n klassieken’ is een van de mooiste complimenten die je kunt krijgen, niet alleen je kennis wordt er mee geprezen maar ook de inspanning om die te verwerven. Het tegenovergestelde daarentegen, ‘hij kent z’n klassieken niet’, is een even beschaafde als verpletterende belediging.
De toevoeging dat het om klassiekers gaat die je ‘minstens één keer gelezen’ moet hebben, legt de lat nog wat hoger. Dit zijn niet zo maar lezers, ze beklimmen niet alleen de hoogste toppen van de literatuur die je één keer in je leven bereikt, ze doen ook aan herhaalbezoeken. Om Sigrid Kaag te parafraseren: wat zijn dit voor mensen?
Ik swipete door de post. Natuurlijk had ik van de tien gepresenteerde boeken er geen enkele gelezen. Maar van 4 titels had ik minstens wel één verfilming gezien. De Klokkenluider van de Notre Dame, Les Misérables, De Drie Musketiers, De Graaf van Monte Cristo. Al staan verfilmingen tegenover de boeken vaak als cacaofantasie tegenover chocolade.
Natuurlijk wilde ik ze meteen allemaal gaan lezen om de canyons in mijn persoonlijke ontwikkeling te dichten. Daar kwam ik snel van terug. Het bleken bijna allemaal boeken met een omvang van tussen de 500 en 1000 pagina’s, of zelfs meer. Mijn oog bleef hangen bij Het Rood en Het Zwart van Stendhal, een auteur waarvan ik alleen het syndroom ken. Je weet wel, de psychische aandoening die je oploopt als je geconfronteerd wordt met je eigen gebrek aan ontwikkeling.
“Het Rood en het Zwart van Stendhal (1830) is een klassieke roman die zich afspeelt in het Frankrijk van na Napoleon. Het boek volgt de ambitieuze jongeman Julien Sorel terwijl hij zich een weg baant door de liefde, de maatschappij en de macht, en thema’s als ambitie, hypocrisie, passie en sociale klasse onderzoekt. Het is een absolute aanrader vanwege de psychologische diepgang, de onvergetelijke personages en de tijdloze kritiek op de maatschappij, ambitie en het conflict tussen hart en plicht.”
Ik checkte de omvang. 560 pagina’s. Eerder dit jaar had ik me voorgenomen 50 pagina’s per dag te gaan lezen. Dit boek zou me 11 dagen kosten. Ik pakte het op.
De laatste tijd merk ik dat lezende vrienden een hang vertonen naar literatuur uit de 19e eeuw. Zelf heb ik onlangs nog Frankenstein verslonden. Heerlijk. Het was de tijd waarin het sociaal bewustzijn opkwam, precies waar nu ook zo’n behoefte aan is, misschien komt het daardoor. Of gewoon omdat het geruststellend is je in een wereld onder te dompelen die nog wat somberder is dan de onze.
Ik dook in Het Rood en het Zwart en binnen de kortste keren bevond ik me in de 19e eeuw. In 1830 om precies te zijn. De Franse revolutie is geweest, Napoleon is verslagen en conservatieven proberen het land terug te voeren naar die goeie ouwe tijd dat de koning alle macht had. De politieke verdeeldheid is enorm. Aanhangers van verschillende partijen mijden elkaar als de pest. Een conflict kan snel ontaarden in – dodelijk – geweld. Het lijkt verdomme deze tijd wel.
De knappe Julien is zoon van een timmerman in het oosten van Frankrijk en heeft geen cent te makken. Hij is intelligent maar studeren is voor hem niet mogelijk dus leert hij de bijbel uit z’n hoofd. In het Latijn. Mede door die vaardigheid weet hij een betrekking te bemachtigen als gouverneur, in de betekenis van didactisch kinderoppas bij rijke mensen. Hij woont daartoe in de villa van een familie. De moeder is een beeldschone vrouw. Je kunt wel raden wat er gaat gebeuren…
Ik zal je het verhaal niet vertellen maar wel dat het op een bepaalde manier zo verrassend eigentijds voelt. Het leven van de personages in de roman wordt beheerst door groepsdruk en de vraag hoe ze zich moeten gedragen. Het deed me denken aan de verhalen van mensen die worstelen met de online gedragsregels. Wat te zeggen, met welke emoji? Hoeveel likes krijg je of juist niet. Wie verkeerd handelt wordt afschuwelijk gepest. En de liefdesproblemen zijn natuurlijk ook van alle tijden.
Stendhal stopte zijn roman vol met kritiek en sneren naar de actuele gebeurtenissen van zijn tijd. Dat maakt het verhaal niet altijd even makkelijk maar je kunt daar ook overheen lezen. Denk ik, want ik heb wel braaf alle voetnoten met uitleg van vertaler Hans van Pinxteren gelezen. Zo leerde ik Madame de Staël kennen waarover Wikipedia onder meer schrijft: “Hoewel zij als vrouw geen politieke macht kon hebben, beschikte ze over aanzienlijke invloed, genoeg om in 1814 naast Engeland en Rusland ironisch een soort “supermacht” genoemd te worden. De Staël mengde politiek en liefde.” Ze was bevriend met Belle van Zuylen en ging de intellectuele strijd aan met Napoleon.
Dat verraste me aan het boek, de prominente rol die vrouwen spelen. Het boek voelt minder seksistisch dan de meeste films die nadien in de moderne tijd zijn gemaakt. Al slaagt het verhaal niet voor de Bechdeltest.
Het smaakt naar meer maar voorlopig zit ik wel even vol.
Het Rood en het Zwart is ook beschikbaar in Kobo plus.
Iedere zondagavond verstuur ik In de Week. Abonneer je hier gratis.
