Francisco van Jole

Zoals veel – Westerse – mannen zie ik mezelf graag als een nadenkend persoon. Iemand die zich niet laat leiden door emoties maar weloverwogen beslissingen neemt. En dat ik mezelf onder controle heb. In het verkeer laat ik me nooit boos maken. Ik stop met alcohol drinken als ik daar zin in heb. Of om met Rutger Kopland te spreken:

Alles kan ik verdragen,
het verdorren van bonen,
stervende bloemen, het hoekje
aardappelen, kan ik met droge ogen
zien rooien, daar ben ik
werkelijk hard in.

Maar nu speelt er iets dat ik totaal niet kan verklaren.

Heel lang geleden ontdekte ik bij een vriendin een vreemde gewoonte die ik nooit eerder bij iemand gezien had. Als ze een kop koffie nam deed ze daar altijd een scheutje koud water uit de kraan bij. Geen plens, gewoon een heel klein beetje water door de kraan open en meteen weer dicht te doen. Ik begreep daar niets van. “Anders vind ik koffie niet lekker,” verzekerde ze me.

De vriendin is al zo’n dertig jaar terug overleden en ik dacht er eigenlijk nooit meer aan. Tot ik een tijd terug merkte dat ik hetzelfde ben gaan doen. Ineens was de handeling er. Ik heb er geen enkele duidelijke verklaring voor. Als ik een kop koffie inschenk voeg ik er automatisch, zonder nadenken of reden, een scheutje water aan toe. Net als zij deed. En ik weet niet waarom.

Als ik gelovig was, zou ik denken dat ze me uit het hiernamaals een boodschap heeft doorgegeven. Natuurlijk denk ik aan haar, al die keren dat ik me echt bewust ben van deze handeling. Ik hoor haar aanstekelijke lach, zie in gedachten de triomfantelijke, rebelse blik die ze kon opzetten. Alsof ze wil zeggen ‘je bent nog niet van me af’. 

Maar ik ben niet gelovig. Onze onsterfelijkheid bestaat wat mij betreft alleen uit het feit dat de atomen waar we uit zijn opgebouwd nooit zullen vergaan. Zoals we ook zijn gemaakt uit de atomen die er al waren toen de aarde ontstond. In de tussentijd zijn ze plant, amoebe, mammoet en wie weet wat geweest. Uit stof zijt gij geboren; tot stof zult gij wederkeren. Dat had de bijbel goed gezien.

Er is wel sprake van een ander soort magie. De keuken waar het koffieapparaat staat is een zone waar bij mij automatisch herinneringen naar boven komen. Als ik aan het koken ben, of de afwasmachine leegruim. Daar is geen ontsnappen aan. Meestal gaat het om herinneringen aan fouten die ik in het verleden heb gemaakt of zaken die ik niet goed heb afgerond. Het zijn zelden prettige gedachten. Ik las ooit ergens dat het een bekend psychologisch verschijnsel is waar zelfs een naam voor bestaat. Maar die ben ik vergeten. Mocht je het weten, schroom dan niet hieronder een reactie achter te laten.

De gedachten die opkomen raak ik nooit kwijt. Ze blijven terugkeren, als in een carrousel. Sommige gaan terug tot mijn jeugd. Maar in dat patroon van schuld en mislukking past deze handeling van het drupje water niet.

Kortom, iedere dag doe ik iets dat geen enkel nut heeft, de koffie smaakt er niet anders door. Ik zou er waarschijnlijk wel mee kunnen stoppen maar dat doe ik niet. En ik heb geen idee waarom dat allemaal zo is. Ik word gestuurd door een onzichtbare, onbekende kracht die me daadwerkelijk iets absurds laat doen. Iedere dag.

Daar gaat mijn rationele zelfbeeld.