Op Twitter zag ik dit clipje voorbijkomen, van een vis die een andere vis besteelt. Dat is natuurlijk grappig maar omdat ik gevaccineerd ben tegen humor keek ik er anders naar.
De vis in kwestie verzamelt zoveel mogelijk schelpjes om een vrouwtjesvis te imponeren, vertelt sir David Attenborough. Terwijl hij daar druk mee bezig is en even weg moet, steelt een buurman die niet zo’n indrukwekkende verzameling heeft een van zijn schelpen. Geestig. En dan zijn het ook nog mannen, die staan wel vaker voor lul in hun eindeloze jacht op seks.
Het tafereel is niet alleen grappig maar speelt ook in op een essentiële angst bij mensen, dat de ander er met de vruchten van jouw werk vandoor gaat. Ook daarom vinden tienduizenden mensen dat leuk. Het is zo herkenbaar, heet dat.
Ik weet niet of de kijkers en likers het zich realiseren maar het clipje werkt via precies hetzelfde mechanisme. Buitengebieden heeft twee miljoen volgers weten te vergaren door overal vandaan clipjes te jatten. Die ironie is wellicht niet aan de Twitteraars besteed.
Ik zag het tafereel, de mannetjes die zich uitsloven voor de aandacht van de vrouwtjes, kreeg op de een of andere manier medelijden met hen en moest denken aan de Barbie-film die ik deze week zag. Daarin wordt mannelijke agressie en het patriarchaat dat daarop is gestoeld, geduid als een gevolg van de permanente onzekerheid bij heteroseksuele man ten opzichte van vrouwen. Hun hele bestaan draait daar om.
Ik peinsde. Misschien kon ik er nog een gevatte opmerking over bedenken en de clip daarmee retweeten. Want ik doe immers ondanks mijn kritiek ook gretig mee aan de permanente populariteitswedstrijd die Twitter is. Zelfs al wil ik dat niet. Net als bij de mannetjesvis is de drift bij mij sterker dan de ratio.
Maar welke vergelijking ik ook bedacht, iedere opmerking sloeg de plank mis. Kun je vissengedrag wel naar mensen vertalen? Voor je het weet ben je zaken aan het invullen op basis van wat je graag wilt zien, in plaats van wat er werkelijk gebeurt. Hoe zijn de man-vrouwverhoudingen eigenlijk bij deze vissen?
Ik raadpleegde het Google-orakel en kwam achter een heel ander verhaal.
De Lamprologus callipterus, zoals de soort wordt genoemd, leeft in het Tanganyikameer, het op een na oudste en diepste meer ter wereld. Het is een van de grote meren van Afrika, bijna 700 kilometer lang en 70 kilometer breed, en ligt tussen Tanzania en DR Congo.
De vissen hebben wat genoemd wordt een sterke seksuele dismorfie, wat wil zeggen grote niet-seksuele verschillen in lichaamsbouw. Het mannetje is zo’n 12 centimeter lang en kan tot wel zes keer zo groot zijn als het vrouwtje. Daar is een verklaring voor. Het mannetje moet sterk zijn om al die schelpen te verslepen, de vrouw daarentegen moet klein genoeg zijn om in de schelp te passen en daar eieren te leggen.
Of het komt omdat hij zoveel schelpen verzamelt om een vrouwtje te verleiden of andersom weet ik niet maar een mannetjesvis houdt er een harem op na. Vandaar ook al die schelpen. Tot wel dertig vrouwen kunnen tegelijk in het schelpenpaleis wonen. Dat broedgebied wordt door het mannetje agressief verdedigt maar hij valt alleen directe concurrenten aan. Vrouwtjes en andere vissen laat hij ongemoeid.
Dat las ik allemaal en toen belandde ik bij Tangayika.nl, een site voor aquariumhouders waar Melchior de Bruin een nog bizarder aspect uit de doeken doet.
Sommige mannetjes, die nog niet volgroeid zijn, misleiden hun concurrenten zeer inventief. Deze mannetjes zijn in staat de uiterlijke kenmerken van vrouwen te imiteren. Vrouwen onderscheiden zich van mannetjes door vlekken op hun huid, de kleine mannen kunnen dergelijke vlekken binnen enkele seconden aanmaken. Het zijn een soort travestieten, ze doen zich voor als vrouwen. Daardoor worden ze door de grote man niet als bedreiging beschouwd, kunnen ze ongehinderd de harem betreden, in een schelp kruipen en daar seksen met de aanwezige vrouw zonder dat de agressieve, waakzame echtgenoot het door heeft.
Daar houdt het verhaal overigens niet op. De grote mannetjes zijn niet zo achterlijk als ze lijken. Ze hebben in veel gevallen door dat er overspel is gepleegd, het niet hun eigen kinderen zijn en verjagen die vrouwtjes dan. Deze zijn daardoor minder succesvol in de voortplanting. Een verstandige meid houdt het in het Tangayikameer dus bij een grote, sterke kerel ook al staat die af en toe voor aap. Misschien iets voor een Ken-movie. Het laat ook zien dat je in de natuur altijd passende praktijkvoorbeelden kunt vinden, ongeacht welke theorie je wilt verkondigen.
Ik probeerde het verhaal nog samen te vatten in een tweet maar die werd gewoon onbegrijpelijk. Ik kreeg 1 like. Dat is ook de tragiek van sociale media, alleen wat gemakkelijk te bevatten valt laat zich verspreiden. Wat ik eigenlijk zou willen vertellen is dat vissen veel slimmer en leuker zijn dan de domme, gevoelloze beesten waar we hen voor houden. Ook zo’n boodschap komt niet aan.
Zo zie je hoe ik een hele ochtend kwijtraakte aan een clipje van nog geen anderhalve minuut. Terwijl ik natuurlijk eigenlijk dringend iets anders moest doen, waar ik zelf te onzeker over ben. Procrastinatie, daar zouden ze eens een documentaire over moeten maken. O wacht, die komt natuurlijk nooit af.
PS: Iedere zondagavond verstuur ik In de Week, een persoonlijke nieuwsbrief over wat ik zie, lees, hoor, denk en beleef. Abonneer je hier gratis.