Het nieuwe jaar begon met een magisch concert in een schaars verlichte grot hoog in de Montserrat-berg boven Barcelona. De mysterieuze gewelven waren grotendeels gehuld in spookachtige schaduwen maar je kon duidelijk zien dat de organische vormen de befaamde architect Gaudi ooit inspireerden tot zijn ontwerp van de Sagrada Familia. Vleermuizen fladderden onheilspellend in het rond. Het was doodstil ondanks dat de ruimte gevuld was met een publiek van zo’n tweehonderd mensen. De ervaring was even onwerkelijk als dat die realistisch was.
In een nis op grote hoogte boven de menigte stond secuur uitgelicht met gekleurde lampen een jonge vrouw in een lang wit gewaad. Ze hield een zwaard voor zich en begon met een engelachtige stem te zingen, over hoe uit de hemel een immens vuur op aarde zal neerdalen dat bronnen, rivieren en zeeën laat branden, over vissen die in doodsangst afgrijselijk schreeuwen omdat ze hun natuurlijke leefomgeving verliezen. Om maar een voorbeeld te noemen van de vele afschrikwekkende rampen die bezongen werden.
Het een uur durende lied kondigt de apocalyps aan en zou zo over de klimaatcrisis kunnen gaan maar de tekst stamt uit een tijd waarin die dreiging nog niet bestond. El Cant de la Sibilla ofwel Het Lied van de Sibil, is een gezang dat dateert van voor onze jaartelling en wordt in Catalonië al sinds de Middeleeuwen ieder jaar uitgevoerd, al gebeurt dat meestal niet op een plek als deze maar in kerken en op de dag voor Kerst.
Het Catalaanse lied kondigt in zijn populairste vorm zowel de komst van Jezus aan als het einde der tijden maar dat zijn vooral de latere versies. De oorsprong van het lied ligt nog veel verder terug in de geschiedenis. De oudst bekende geschreven versie is in het Latijn en dateert uit de 4e eeuw maar die borduurt verder op een nog veel oudere tekst die stamt uit de tijden van vóór het christendom. Sibillen waren, zo verklaart Van Dale: waarzeggende vrouwen van oosterse afkomst, die vooral ongeluk over steden en volken voorspelden. De bekendste Sibille is het Orakel van Delphi. Later werden de Sibillen, zoals die van Cumae, geïntegreerd in het christendom.
Omdat van de kerk vrouwen niet mochten zingen, werd de stem van de priesteres vervangen door die van een jonge jongen. Daarmee werd zo door het patriarchaat ook de belangrijke maatschappelijke rol die vrouwen vervulden als voorspellers van de toekomst uitgewist.
Het lied dat dus al sinds de oudste geschiedenis ten gehore wordt gebracht, werd in de grot indrukwekkend gezongen door de jonge Kiani Vilar en het glunderende koor Cor Francesc Valls dat zelf zichtbaar genoot. Er was betoverende muzikale begeleiding van onder meer de Cubaanse celliste Lixsania Fernández die verrassend genoeg al spelend ook nog een donkere zangsolo verzorgde. De akoestiek van de grot gaf het geluid een wonderlijke lichtheid, alsof de muziek door de ruimte dampte.
Deze uitvoering, in het kader van het Festival Gong, wil aansluiten op de voorchristelijke traditie van El Cant de la Sibilla en tegelijkertijd inspelen op het actuele karakter van de apocalyptische boodschap. Niet door angst voor een fysieke ondergang aan te jagen maar aan te haken bij het besef dat de wereld in verwarring verkeert en op het punt staat essentiële waarden te verliezen. Denk niet alleen aan de klimaatcrisis maar bijvoorbeeld ook aan de teloorgang van democratie, of het toestaan van een openlijke volkerenmoord onder het mom van democratie. Het lied, zo stellen de organisatoren, doet een beroep op ieders geweten om de essentie ervan terug te vinden.
Zo voelde het ook, als een mengeling van spiritualiteit en humanisme, zonder uitgesproken religieuze betekenis. We waren daar bij elkaar, vreemden en bekenden, en dompelden ons onder in een collectieve existentiële smart. Getroost door het besef dat we in de geschiedenis van de mensheid niet de eersten zijn die onszelf geconfronteerd zien met de dreiging van allesverzengend onheil. En als we ons best doen, ook niet de laatsten.
PS: Iedere zondagavond verstuur ik In de Week, een zeer persoonlijke nieuwsbrief over wat ik de voorbije week zag, las, meemaakte en dacht. Abonneer je hier gratis.