Francisco van Jole

Ik liep in de stad op een muurschildering af om die van dichtbij te bekijken toen een man me plots de weg versperde. Zoals mannen kunnen doen, zich breed maken, meer ruimte innemen dan nodig is. Hij staarde me aan met heldere ogen. Te helder. Ze glinsterden als parels in zijn kassen die aanzienlijk minder helder waren, om niet te zeggen smoezelig. Wilde haren, een lange baard en dikke kleren. Het was 24 graden.

Ik liep met een boog om hem heen en bestudeerde de muurschildering. Toen hoorde ik dat hij achter me begon te praten. “Wat heb jij nou voor schoenen aan? Van die plastic klompjes.” Hij kwam dichterbij. Hier had ik geen zin in. Ik liet de schildering voor wat het was en schoot een steeg in. “Een man als jij moet schoenen van acht-, negenhonderd euro laten maken. Niet van die sneakers.” Hij volgde me en bleef doorpraten. Ik wist niet zeker of hij me herkend had of dat hij tegen iedereen dit soort verhalen afstak. Stalkers kunnen van het ene op andere moment ontstaan, weet ik helaas uit ervaring, en moet je straal negeren want hun hardnekkigheid wordt gevoed door iedere vorm van aandacht. Ik keek niet op of om en stapte door. Je weet nooit wat er kan gebeuren. Misschien was hij alleen wat in de war, misschien wat erger. 

Hij bleef me achterna lopen. “Die klompjes van jou zijn door kinderarbeid gemaakt in China. Schandalig dat je die draagt. Je bent toch een linkse rakker.” Een drukke brede straat, het verkeer raasde voorbij. Ineens was er wat ruimte tussen de auto’s en ik nam een sprint naar de overkant. Hij bleef achter. Het autoverkeer was als een kolkende rivier die hij niet kon oversteken. Het stemgeluid werd zwakker. Ik had hem afgeschud.

Thuisgekomen twijfelde ik of ik dit zo moest opschrijven. Het is weliswaar gebeurd maar er lopen nu eenmaal meer zonderlinge mensen in de stad. Ik heb er zelden problemen mee. Ze ontregelen je wel vaak even. Wat is er aan de hand, wat doen ze en waarom? Meestal is er niet veel aan de hand, behalve dan voor henzelf. Hun leven is vele malen lastiger dan dat van mij. En dan ligt ook nog eens stigmatisering op de loer, dat ze verder worden gedegradeerd tot gevaar of overlast. Er is al snel meer aandacht voor de problemen die ze oproepen dan die ze hebben. Ze worden gebruikt om angst aan te jagen. Politie is immers goedkoper dan psychiatrische zorg. Daar wil ik niet aan meedoen en ik had het ook niet opgeschreven als ik daarna niet een Netflix-film was gaan kijken.

Los renglones torcidos de Dios (De kromme lijnen van God) is een Spaanse thriller die zich afspeelt in een afgelegen gigantische psychiatrische inrichting. Een vrouw wordt bij de poort afgezet om opgenomen te worden. Ze heeft een brief bij zich van haar verwijzend arts die het ziektebeeld beschrijft. Hij waarschuwt de medische staf dat de vrouw een extreem overtuigende leugenares is en haar onder geen voorwaarde te geloven. Maar is dat ook zo? De vrouw claimt na een tijdje een privédetective te zijn die undercover onderzoek doet naar een moord. En dat is nog maar de eerste wending. Steeds word je als kijker op een ander been gezet. Wat is er waar, wie bedriegt de boel? Plotwending op plotwending.

Los renglones torcidos de Dios was een tijd de best bekeken Spaanstalige film op Netflix, op Imdb scoort de film maar liefst 7.1 en het is zeker geen straf om er naar te kijken. Toch vind ik het een slechte film, die zelfs weerzin bij me oproept en dan niet alleen vanwege de clichés van Netflix-producties die ik inmiddels begin te herkennen. Zo wordt in de film weer opvallend veel gerookt, zoals heel vaak in Netflix-producties. Steeds meer jongeren raken weer verslaafd aan roken en dat komt doordat de tabaksindustrie de mazen van de wet via social media weet te omzeilen. Maar zeker ook door Netflix die de giftige gewoonte helpt promoten. Ik vind het gewoonweg misdadig.

Dan speelt de film net als andere Netflix-producties naar mijn mening wel erg leentje buur bij klassiekers, in dit geval The Shining. Het immense gebouw, de tweeling, de balscène. Ik moest ook denken aan One Flew over the Cuckoo’s Nest maar die vergelijking maakt meteen duidelijk wat er mis is. De beroemde film met Jack Nicholson stelt niet alleen misstanden in de psychiatrie aan de kaak maar laat ook zien dat de patiënten mensen zijn. Dat ontbreekt beide in de thriller. Sterker nog, de patiënten en de gruwelijke behandelingen worden louter gebruikt om het verhaal griezeliger te maken en daarbij ook nog eens hun lichamelijke beperkingen om dat allemaal nog meer aan te zetten. De film is in die zin een sonde om de kijker twee uur lang vooroordelen te voeden. Vooroordelen voeden is heel gemakkelijk, zoals ik aan het begin van dit verhaal liet zien. Maar het is niet ok. Het boek waar de film op gebaseerd is, trachtte bovendien juist het tegenovergestelde te doen.

Dat boek stamt uit 1979 en de film speelt ook in de 70’er jaren. Op een gegeven moment zit er een scène in waarbij het portret van generaal Franco van de muur wordt gehaald en vervangen door een van koning Juan Carlos. Spanje werd van een wrede dictatuur een democratie. Je zou de film ook als een parabel van die gebeurtenis kunnen zien. De waarheid van de fascisten werd ontmaskerd als leugen en de Spanjaarden herwonnen hun vrijheid. Maar dan leg ik er denk ik te veel in want het echte manco van deze film lijkt me juist dat er niet zoveel in zit. De film is net zo gelikt gemaakt als een reclamespot en heeft net zo weinig inhoud. 

Dat overkomt me bij Netflix net iets te vaak. Het is allemaal effectbejag. Data-driven scenario’s, zou je het kunnen noemen. Alles gericht op het behagen van de kijker. Van de legendarische architect Frank Lloyd Wright is de uitspraak dat tv kauwgom voor de ogen is. Netflix is dan popcorn voor je ziel. 

Toen de aftiteling begon besloot ik mijn Netflix-abonnement te beëindigen. Dat was een plotwending die de makers vast niet voorzien hadden.

PS: Iedere zondagavond verstuur ik In de Week, een zeer persoonlijke nieuwsbrief, speciaal voor jou, over wat ik de voorbije week zag, las, meemaakte en dacht. Abonneer je hier gratis.