Omdat we iedere dag ondergedompeld worden in spraakwatervallen van de praatmedia zou je bijna vergeten dat veel mensen niet kunnen praten. En dan heb ik het niet over fysiek spraakvermogen maar over het onvermogen om gedachten en gevoelens onder woorden te brengen. Dat wil niet zeggen dat ze niet communiceren, alleen verloopt dat op een andere manier.
In Het Kappen van het Bos van de Italiaanse schrijver Carlo Cassola speelt dat gegeven een grote en interessante rol. Het is een wonderlijke vertelling van net iets meer dan 100 pagina’s. Het is een kaal verhaal, er gebeurt niet veel en toch voelt het enorm rijk.
De uitgever noemt het een spirituele roman, het Parool ziet er een portret van rouwverwerking in en ik las het weer heel anders, als een herkenbare schets van een leven dat geen grip krijgt op de toekomst en qua beleving sterk doet denken aan deze tijd.
Het in 1950 gepubliceerde verhaal speelt in de jaren dertig. Italië is in de greep van het fascisme. Dat wordt slechts een keer zijdelings genoemd maar je voelt het wel. Cassola zelf was tijdens de oorlog verzetsstrijder in een land waar de verdeling tussen fascisten en antifascisten misschien wel het scherpst was. En nog steeds is.
De dertiger Guglielmo is een jonge weduwnaar met twee kleine dochters die hij samen met zijn zus opvoedt. Hij heeft als investering het kaprecht gekocht van een stuk bos in een afgelegen, verlaten Toscaans berggebied. Met vier houthakkers trekt hij daarheen om de bomen te vellen.
Cirkelzagen bestonden niet. Alle bomen werden met de hand, of liever gezegd armen, omgehakt. Houthakker zijn was een van de zwaarste beroepen tegen een gering loon.
Ze verblijven er vijf maanden onafgebroken, van de zomer tot in de winter, in een zelfgebouwde hut die zo uit de prehistorie lijkt te komen. Het is een zwaar, karig leven. De mannen praten niet veel, op een na die gespecialiseerd is in sterke verhalen als entertainment. De rest van de stiltes wordt ondergaan of verdreven met kaartspel. Aan praten wordt weinig waarde gehecht. Vragen worden vaak niet of slechts half beantwoord.
Het zwijgen van Guglielmo wordt ook veroorzaakt door de rouw die hij voelt over de dood van zijn vrouw, na een kortstondig ziekbed. Vlak voor haar dood wilde ze iets zeggen maar kon de woorden niet uitbrengen. Dat onoplosbare mysterie schuurt zijn ziel.
Ondertussen maakt hij zich zorgen om de toekomst. De opbrengst van het hout moet hem zekerheid bieden maar hij blijft twijfelen. Hij is een doortastend persoon maar weet toch niet goed wat te doen omdat alles groter is dan hij. In dat laatste meen ik het jaren 30 gevoel te herkennen. De machteloosheid ten opzichte van het fascisme.
Tegen het einde van het verhaal, als de klus is geklaard en Guglielmo op weg is naar huis stopt hij bij een boerderij.
De boer zat maar te praten en te praten; deze keer over de politiek, hij zei dat de oorlog in Spanje onderhand gewonnen is, en dat Italië vervolgens een ultimatum zou sturen aan Londen en Parijs, en dan zouden Londen en Parijs het hoofd buigen. Zo zou Italië wereldheerser worden. Guglielmo luisterde amper naar hem. Hij merkte dat er een vreemd gevoel in hem opkwam, een soort bezorgdheid, onrust. Zou hij bang zijn om naar huis te gaan, was dat het?
De boer is de eerste kletskous die in het boek voorkomt, een fascist met een grote bek. De zwijgzame heeft niets anders dan stilte om zich er tegen te verweren. Stilte is ook een vorm van bescherming.
De novelle werd begin jaren zestig verfilmd voor televisie. Het nog geen uur durende Il Taglio di Bosco staat in zwartwit op YouTube. Hoewel ik geen Italiaans versta heb ik vanuit een fascinatie de helft ervan bekeken. Het is een vrijwel een op een verfilming. Er wordt weinig in gesproken.
Vervolgens zocht ik in het krantenarchief van Delpher naar de auteur en las oude artikelen over de realistische schrijversbeweging waar Cassola (1917-1987) deel van uit maakte. Dat ik dat allemaal deed, laat wel zien wat voor indruk de novelle maakte. En dat is knap voor een boek waarin eigenlijk helemaal niks gebeurt. Het verhaal draagt iets groters, zoals een stil bos meer is dan een verzameling bomen.
PS: Iedere zondagavond verstuur ik In de Week, een exclusieve. persoonlijke nieuwsbrief over wat ik de voorbije week zag, las, meemaakte en dacht. Abonneer je hier gratis.