In de Sydney Morning Herald – ja, die lees ik – werd het nieuwe boek van de Japanse schrijfster Sayaka Murata aangeraden. “You may not know Sayaka Murata, but millions do.” Ik had inderdaad nog nooit van haar gehoord. Nu wel, gelukkig. Haar nieuwe boek Life Ceremony is nog niet in het Nederlands vertaald maar ik zag dat Buurtsupermens, haar internationale doorbraak uit 2019, bij Kobo Plus is inbegrepen.
Murata heeft een reputatie vanwege haar op het eerste gezicht bizarre vertellingen. Buurtsupermens stelt daarin niet teleur. Als je begint te lezen in de novelle denk je waar ben ik in hemelsnaam in beland. Maar gaandeweg maak je je de ongebruikelijke gedachtenwereld van de hoofdpersoon eigen en wordt haar eigenzinnige manier van leven steeds vertrouwder en de bekende buitenwereld steeds onaangenamer.
Keiko Furukura (36) werkt al sinds haar studententijd in een zeer cleane buurtsupermarkt in een steriele zakenwijk. Of werken is niet het juiste woord, het is haar leven. Ze is een extreem toegewijde medewerker. Als de pakjes koekjes niet perfect gerangschikt zijn lijdt ze daar echt onder. Keiko is, het zal je niet verbazen, een zonderling. Ze heeft nog nooit een relatie of seks gehad en daar ook geen behoefte aan. De buitenwereld doet lelijk of negeert haar, als daar al enig verschil tussen is, maar ze vindt in haar plichtsgetrouwheid beschutting. Ze heeft regelmaat, overzicht en rust nodig en zo lang ze haar werk perfect doet valt niemand haar lastig. Gaandeweg groeit je begrip daarvoor. Ik merkte al lezende dat ik zelf ook onrustig werd toen ze beschreef hoe de weekaanbieding van kipspiesjes dreigt te mislukken omdat haar collega’s niet opletten. Later las ik dat Murata zelf lang als supermarktmedewerker heeft gewerkt en die ervaringen vaker laat terugkomen in haar boeken. Als je Buurtsupermens gelezen hebt zal wachten in de rij bij de kassa nooit meer hetzelfde zijn. De Romeinen hadden het Forum, wij hebben de buurtsupermarkt.
Buurtsupermens gaat over de eisen die de maatschappij aan ons stelt, op het gebied van werk en relaties. Tot wat worden we eigenlijk gereduceerd? Tot een baan? Een relatie? Wat zijn de normen voor normaal? Het debat in de eerste twee decennia van deze eeuw ging vaak over vrijheid maar zelden over wat vrijheid meer is dan ‘zeggen wat je denkt’. De Buurtsupermens handelt over wat ons leven werkelijk beheerst, over de vrijheid te zijn waar je je prettig bij voelt zonder dat anderen zich daarmee bemoeien. Maar het is bovenal een fraaie, soms huiveringwekkende vertelling over mensen die zich onttrekken aan ‘normaal’.
Maar er gebeurde ook dit. Ik las over de supermarkt en beschouwde het verhaal als typisch Japans, waar mensen nu eenmaal anders met elkaar omgaan. Waar het misschien niet ongebruikelijk is om je leven in totale isolatie te slijten. Toen ik het verhaal uit had dacht ik aan mijn eigen supermarkt waar ik al jaren vrijwel dagelijks kom. Ik loop langs de schappen, doe de boodschappen in een mandje, reken af bij de zelfscankassa en ga weer naar huis. Ik ken helemaal niemand die er werkt.
Buurtsupermens, Sayaka Muraya. 144 pagina’s
cc-foto: mrhayata