Lees dit als jij ook meer automerken kent dan plantensoorten

Ik zag een bordje met ‘Narcissus poeticus’ en nam meteen een foto met het idee dat ik daar op social media wel een grapje over zou kunnen maken. Iets over een dichter die alleen over zichzelf dicht, bijvoorbeeld. Het was een reflex want de camera is min of meer onderdeel van mijn lichaam geworden. Zoals je onderbeen opveert als er met een hamertje op de knie wordt getikt, zo reikt mijn hand naar het toestel als mijn ogen iets bijzonders zien.

Ik had nog nooit van een narcissus poeticus gehoord. Dat van die narcistische dichter sloeg natuurlijk nergens op, realiseerde ik me. Dat was een opmerking in de orde van de grapjes die een onwetende oom maakt bij een bezoek aan de dierentuin. “Met die slurf kan ie altijd tanken”. Op de foto was bovendien geen narcis maar een andere bloem te zien. Mijn gedroomde likes verwelkten ter plekke.

Onwetend, dat was mijn gemoedstoestand. Ik liep door de Jardin des Plantes, de immense stadstuin van Parijs die in 1635 op bevel van koning Lodewijk XIII werd aangelegd om artsen en apothekers te voorzien van medicinale planten. Het is een plek om te flaneren, onbekend bij de toeristenmassa’s dus niet erg druk. In de verte klonk een aria, het bleek de stem van een operazangeres die me al zingend tegemoet liep. Onverstoorbaar passeerde ze. Haar stem droeg verbazingwekkend ver in deze oase van rust middenin de stad, net als het gezang van de vogels. Het voelde als een scène uit een Italiaanse film maar het is hier voor haar waarschijnlijk gewoon beter repeteren dan op een zolderkamer. 

In de tuin staan overal bordjes die de bezoekers informeren over de wondere wereld van de planten, waar we natuurlijk meestal niks van weten. Veel mensen kennen denk ik meer auto- of wasmiddelmerken dan plantensoorten. Ik durf bij mezelf de test niet eens aan te gaan. Op het balkon heb ik dit jaar wel ‘bijenbloemen’ gezaaid. Dat stond althans op het doosje met de zadenmix. Ik heb me voorgenomen iedere bloem die bloeit te gaan determineren.

Mijn onkunde wrijf ik mezelf niet aan. Ons wordt niet geleerd van planten te houden. Ik zag in de tuin een bordje waarop werd uitgelegd dat van de 300.000 bekende plantensoorten op de planeet slechts 30 soorten zo’n 95 procent van het door mensen geconsumeerde voedselaanbod voor hun rekening nemen. Daar had ik dan weer geen idee van, terwijl ik natuurlijk ook wel weet dat de groenteschappen van supermarkten overal hetzelfde zijn, met wat minimale variaties.

Ik voelde me plots respectloos tegenover de planten. Ik bedoel, zonder auto’s en wasmiddelen overleven we wel maar zonder planten is het snel afgelopen met ons. Ja, ook al het fabriekseten dat in dozen en plastic zit verpakt wordt van planten gemaakt. Ze zijn alleen niet meer herkenbaar. Glinsterend plastic heeft onder invloed van het dagelijkse reclamebombardement op het primitieve brein een grotere aantrekkingskracht dan een sappig blaadje.

Dus wat meer respect is wel op z’n plaats. Ik zocht om het goed te maken de narcissus poeticus op. Al 300 jaar voor het begin van onze jaartelling beschreef de Griekse filosoof Theophrastus, die wordt gezien als een van de eerste – Westerse – botanici, de plant. Theophrastus was een wijs man en een van de eerst bekende dierenbeschermers, die zich keerde tegen het offeren van dieren. 

Maar terug naar de plant. De narcissus poëticus is zowel giftig als medicinaal (dat gaat vaker samen). De plant wordt onder meer gebruikt om kanker te bestrijden. Als je een narcis in een vaas met andere snijbloemen plaatst wordt het leven van die laatste ernstig bekort. Om maar wat voorbeelden te noemen. Tegelijkertijd is de plant zeer aantrekkelijk, vooral ook de geur. In onder meer Nederland wordt de plant gekweekt om er een olie van te maken die een van de belangrijkste ingrediënten voor de productie van parfum is. 

Het meest bekend is de plant vanwege de mythe waar hij naar is vernoemd. Narcissus was een Griekse held die voortdurend harten brak door liefde niet te beantwoorden. Een zo’n gekwetste ziel vroeg de goden hem een lesje te leren. Dat gebeurde. Toen hij tijdens een jachtpartij in het bos voorover boog om uit een vijver te drinken zag hij zichzelf weerspiegeld in het water en werd prompt verliefd. Op zichzelf. Dat klinkt als egoïsme maar was eigenlijk een wrede straf want deze liefde kon natuurlijk nooit beantwoord worden. Maar goed, de narcissus poeticus heet zo omdat de plant langs het water groeit en het lijkt alsof de hangende bloem zich naar het water richt. 

Narcisme is in onze tijd een populaire geestelijke aandoening om naar gedrag te verklaren. In het dagelijks taalgebruik heeft narcist zelfs de functie van psychopaat verdrongen om afschuw uit te drukken. Trump wordt gezien als het prototype van een narcist, terwijl een van zijn duistere voorgangers, Nixon, in zijn tijd psychopaat werd genoemd.

Wat ik dan weer niet wist is dat er nog een andere legende is gekoppeld aan de bloem. De godin Persephone, aan wie we het denken in seizoenen te danken hebben, werd ontvoerd naar het dodenrijk toen ze in het bos narcissen aan het plukken was. Daarom zie je de bloemen vaak op begraafplaatsen.

De narcissus poeticus doet haar naam ook eer aan in een beroemd gedicht over eenzaamheid van William Wordsworth dat zo begint:

In eenzaamheid doolde ik rond,
Zoals een wolk boven vallei
En heuvel zweven kan. Plots vond
Ik narcissen, een hele rij,
Onder de bomen langs het meer;

Of het aan de naam of aan de vorm te danken is weet ik niet maar de narcis roept inderdaad gevoelens van eenzaamheid op. Egoïsme, zelfobsessie, toxisch, eenzaamheid, Zoals de roos de bloem is van de 19e eeuw, zo lijkt de narcis die van deze tijd.  

Ik liep peinzend over zoveel betekenis naar Les Belles Plantes, de brasserie in de tuin met een aangenaam terras in de schaduw van troostende bomen en at daar vervolgens een lunch van heerlijke planten. Een narcis zat er niet tussen. 

PS: Iedere zondagavond verstuur ik In de Week, een zeer persoonlijke nieuwsbrief over wat ik de voorbije week zag, las, meemaakte en dacht. Doe net als meer dan tweeduizend andere lezers en abonneer je hier gratis.