Als er weer eens een ‘familiedrama’ is geweest, wat wil zeggen dat een man zijn gezin heeft uitgemoord, reageren buren nogal eens verbaasd. “Nee, niks gemerkt. Het was juist zo’n aardige man. Een raadsel hoe dit kon gebeuren.” Het slachtoffer kan het antwoord op die laatste vraag niet meer geven maar het is in de praktijk nooit slechts ‘een vlaag van verstandsverbijstering’. Er gaat een heel proces aan vooraf, een route vol zogeheten ‘red flags’. Dat woord is ook al een beetje misleidend. Het klinkt als een overduidelijke waarschuwing maar dat is alleen maar als je de betekenis van de vlag kent. Je zal de volksstammen de kost moeten geven die denken dat die rode vlag voor de gezelligheid op het strand wappert. L’amour et les fôrets (2023) laat zo’n proces vol rode vlaggen zien.
Een goede film goochelt met je emoties. Dat bedoel ik vrij letterlijk. In de zin dat je geconcentreerd kijkt maar toch niet ziet wat er precies gebeurt. De onderwijzeres en dertiger Blanche Renard, geweldig gespeeld door Virginie Efira, gaat haar alledaagse gang met haar moeder en tweelingzus aan de Normandische kust. Dan komt ze op een feestje Gregoire Lamoureux tegen, een zeer charmante bankier. Je merkt als kijker meteen dat er iets mis is met die gozer, gespeeld door Melvil Poupaud, een soort Franse Pierce Brosnan. Maar waarom? Zijn gladde charme? Dat hij net te lang nadenkt voordat hij antwoord geeft? Of is het gewoon omdat je als kijker weet dat er iets staat te gebeuren? Ik kwam er zoals bij het kijken naar een goochelaar niet achter maar schoot wel meteen in de thrillermode. Dat werd natuurlijk nog eens versterkt doordat Blanche helemaal niets doorheeft en smoorverliefd wordt. Je wilt ‘kijk uit!’ roepen naar het scherm, zoals kleuters doen als ze bij de poppenkastvoorstelling zien dat Jan Klaassen van achteren wordt beslopen door Katrijn met een deegroller in de aanslag. Film is ook een heel geavanceerde vorm van poppenkast.
Gregoire vertelt Blanche dat hij door zijn bank wordt overgeplaatst naar de andere kant van het land. Zij gaat met hem mee, ver weg van haar dierbare familie en vrienden ook al wil ze eigenlijk veel liever in Normandië blijven. Maar ja, hij is zo lief en zorgzaam. Fysiek en financieel aantrekkelijke mannen die ook nog eens teder en aandachtig zijn liggen immers niet voor het oprapen.
Als kijker speur je ondertussen verder naar hoe eng hij dan is. Het leven gaat door, de liefde bloeit. Maar er borrelen steeds meer nare trekjes op. Mijnheer blijkt wel een erge control freak.
Meer dan de triljoenste film die gewoon draait om de lotgevallen van gewelddadige mannen, wil regisseur Valérie Donzelli het maatschappelijke probleem tonen. Donzelli heeft zelf ervaring met zo’n giftige relatie. Hoofdrolspeelster Efira ook. Sterker nog: zo’n beetje de hele vrouwelijke cast heeft met dergelijke mannen te maken gehad. De laatste tijd is daar volop discussie over, in Nederland onder meer aangejaagd door de Dolle Mina’s, maar toen de film 2,5 jaar geleden in première ging op het festival van Cannes was dat minder het geval.
De man is zogezegd bezitterig maar ook dat is een makkelijk misleidende term, zoals veel woorden rond dit gedrag je op het verkeerde been zetten. Bezit klikt als iets dat je koestert, waar je zorgvuldig mee omgaat. Als ik zeg dat ik een auto bezit, komt niet meteen de gedachte bij je op dat ik die aan gort rijdt. Dat het puur vandalisme is. Als het om vrouwen gaat doen ‘bezitterige’ mannen dat juist wel. Het gaat niet om bezit, het gaat erom dat ze vrouw is. Vandaar ook die speciale term femicide.
L’amour et les fôrets is gebaseerd op de gelijknamige bestseller van Éric Reinhardt die in Nederland in 2016 verscheen als De liefde en de wouden. Het boek is geloof ik meer geschreven vanuit het perspectief van de man, Donzelli veranderde het voor de film naar dat van de vrouw. Vrijwel alle bijrollen zijn ook weggelegd voor vrouwen. Het gaat om de slachtoffers, dat is logisch maar zo komt de dader er wel meer mee weg. Ik bedoel dat onduidelijk blijft waarom de man dit precies doet. En met ‘de man’ bedoel ik alle mannen die dit gedrag vertonen. Dat kun je aan hun karakter wijten maar ook dat wordt ergens door gevormd, het patriarchaat bijvoorbeeld.
L’amour et les fôrets heeft verder als film iets merkwaardigs waar ik niet geheel mijn vinger op kan leggen. Het begint al bij de opening omdat Efira overduidelijk een dubbelrol speelt als de tweelingzus van Blanche. Dat heeft bijna iets komisch. Ook wisselt de stijl nogal eens, op een gegeven moment denk je zelfs dat je naar een musical zit te kijken. Maar de acteurs slepen je overal doorheen. Blanche draait met haar ogen en je ziet de twijfel groeien.
Het is geen steengoede film maar wel een interessante en zeker een relevante. Het scenario werd in 2024 bekroond met een César.
L’amour et les fôrets is online te huur.
Iedere zondagavond verstuur ik In de Week. Abonneer je hier gratis.