“Ik ga bij je weg”. Met die mededeling begint de roman ‘Het liefdespaar van de eeuw’ en hup daar viel de kostbare romantische vaas al meteen aan stukken. De rozenblaadjes op de grond verwelkten binnen een seconde. Ik had het boek natuurlijk meteen opzij moeten leggen. “Zo, dat weten we dan ook weer.” Maar zo ben ik niet en de anderen evenmin. Altijd knaagt de vraag ‘hoe heeft dat kunnen gebeuren’ zich een weg door je oordeel. Of het nou bij een treinongeluk is of een ontspoorde relatie.
Schrijfster Julia Schoch weet dan ook dat ze je zo haar konijnenhol kan binnenlokken. Op de drempel daarvan merkt ze op dat de relatie dertig jaar eerder begon met “ik hou van je”. Slechts één woordje minder. Dertig jaar. Eén woordje verschil. Nu wil ik het zeker allemaal weten.
De relatie ligt in de roman op de operatietafel. Of beter gezegd in het mortuarium, bij de patholoog die de doodsoorzaak gaat vaststellen, al blijft bij de lezer de vraag is flakkeren of het “ik ga bij je weg” echt definitief is. Dat vraagt in dit soort situaties de aangesprokene zich ook meestal af. En terecht. Vaak wordt er in de deuropening plots van gedachten veranderd.
Misschien komt het doordat ik een man ben maar al lezende identificeerde ik me meer met de beschreven partner die verlaten wordt dan met de vertellende hoofdpersoon, die met een scalpel de relatie nauwkeurig en dodelijk ontleed. Van de eerste kennismaking tot de laatste mededeling. Het is een gruwelijk maar fascinerend proces.
Er is een inzicht dat de roman me gaf. Naarmate je ouder wordt, verander je. Je gaat bijvoorbeeld – quelle horreur – meer op je ouders lijken. Zowel fysiek als psychisch. Je voeten worden een maat groter en als je niet goed voor je lichaam zorgt, komen daar ook een paar maten bij. Je blijft wie je bent maar je wordt anders. Ook psychisch. De een milder, de ander onhebbelijker.
Dat geldt ook voor de partner. En als een relatie een symbiose is van twee personen dan lijkt het onvermijdelijk dat de onderlinge verhouding, het gedrag, de gevoelens, alles wat een relatie tot een relatie maakt, ook verandert. Als je het zo bekijkt is het een wonder als mensen überhaupt lang bij elkaar blijven en daar gelukkig mee zijn. Zelf denk ik dat de beste relaties niet echt beginnen met ‘ik hou van jou’ maar met ‘met jou wil ik oud worden’.
Voor de twee uit het boek geldt dat dus niet. Het is natuurlijk een terugblik en dan zie je alles veel scherper. Ongelukken onderzoeken is makkelijker dan ze voorkomen. Met de nauwgezetheid van een monomane forensisch arts inventariseert ze alles en gaat met scalpel op zoek naar de doodsoorzaak.
We hebben samen 31 zomers beleefd. Zes daarvan werden in het nieuws de zomer van de eeuw genoemd. In die tijd hebben we 42 reizen gemaakt, 27 keer zijn we naar het buitenland geweest. We hebben vier keukens aangeschaft. Vijf keer hebben we een nieuw legitimatiebewijs gekregen. Eén keer hebben we een brand meegemaakt en moesten we geëvacueerd worden. We zijn in totaal zeven keer naar de eerste hulp geweest, vier keer voor een van onze kinderen en drie keer voor onszelf.
Deze opsomming gaat nog even door. Als je denkt ‘fascinerend’ dan is dit een boek voor jou.
Dat wordt gelardeerd met voortschrijdende inzichten en vragen die je jezelf niet vanzelf stelt als je gelukkig bent.
Waarin verander je als de ander niet meer van je houdt? Verander je dan weer in jezelf? Ben je, als je uit een liefdesrelatie wordt ontslagen, nog steeds de persoon op wie die ander ooit verliefd werd?
Je laat het boek even zakken om er over na te denken. En dan gaat het natuurlijk om je eigen ervaringen. Dat veroorzaakt dit boek in zijn aard voortdurend. De vragen dringen zich op tot en met ben ik ook zo? Ziet je partner je zoals je zelf denkt dat je bent? Tussen jou en je partner blijkt een onneembare muur te staan. De muur van de gescheiden innerlijken. Die kunnen door die scheiding net zo min versmelten als lichamen, ook al noemen we dat graag wel zo.
In een interview zei Schoch dat mensen door dit boek uit hun – slechte – relatie zijn gestapt. Ik kan het me voorstellen. Ik sluit niet uit dat je zelfs gaat twijfelen als je voordat je in het boek begon dacht dat er niks mis was met je relatie. Het boek kruipt in iedere spleet van onzekerheid. In die zin is het een griezelroman.
Wat het boek anders maakt dan een verhaal over twee mensen is dat je het ook kunt zien als een reflectie op de Duitse hereniging die – surprise! – dertig jaar geleden plaatsvond. De verwachtingen, de beloftes en hoe die uitpakten. Dan lees je ineens een ander boek. Die hereniging was inderdaad het liefdespaar van de eeuw. Inmiddels dreigt met de wedergeboorte van het nazisme in de voormalige DDR het horrorscenario. Dan wordt “ik ga bij je weg” wel een heel andere mededeling.
Het liefdespaar van de eeuw door Julia Schoch. Uit het Duits vertaald door Josephine Rijnaarts. Uitgeverij De Arbeiderspers. 2024. 224 pagina’s.
Om minder afhankelijk te zijn van social media maak ik speciaal voor jou iedere zondag een nieuwsbrief met tips, ervaringen en ideeën. Abonneer je nu gratis.