Hoe vaak gebruik je niet de uitdrukking ‘net als in een film’ om weer te geven dat je iets bijzonders hebt meegemaakt? Dat is apart want een film is immers fictie, het is een verzonnen werkelijkheid. Als iets je aan een film doet denken, dan voelt het dus eigenlijk alsof het niet echt is. Terwijl de uitdrukking meestal wordt gebruikt voor situaties die juist heel erg echt zijn. “Ik belandde op die bruiloft in een echtelijke ruzie, het was net een film”.
Deze, toegegeven wat rammelende, redenatie kwam bij me op terwijl ik Het Diner van de Argentijnse schrijver Césare Aira las, een novelle die me in meerdere opzichten een prima voorbereiding lijkt op de WK horrorfinale van zondag. Het is een heel Argentijns verhaal waarin fantasie en de verzonnen werkelijkheid door elkaar lopen. In Het Diner schrijft Aira over mensen die geconfronteerd worden met een alarmerende gebeurtenis die ‘net als in de film’ is, waardoor ze vervolgens niet handelen.
Terwijl de film de mensen had voorbereid op noodsituaties (ze hoefden alleen maar te denken aan wat de hoofdrolspelers in die films hadden gedaan) werd hun reactievermogen erdoor aangetast, omdat iedereen wist, of meende te weten, dat fictie geen werkelijkheid is.
De onwerkelijke situatie bestond er overigens uit dat op de plaatselijke begraafplaats alle doden uit hun graven waren herrezen. Ik weet niet of ik zelf in zo’n situatie meteen in actie zou komen. Dat is immers ook wel echt een beetje onwerkelijk. Al moet ik toegeven dat een van de redenen dat ik niet graag ‘s nachts op een begraafplaats vertoef, is dat ik toch stiekem de mogelijkheid open hou dat het kan gebeuren. Hoe kom ik aan dat idee? Uit zombiefilms.
Zo zie je maar dat zelfs de meest absurde fantasie de werkelijkheid kan binnendringen, met gevolgen voor je handelen. Dit is waar Aira voortdurend mee speelt.
Ja, ik weet dit verhaal gaat alle kanten uit. Dat geldt ook voor Het Diner en het is een van de redenen dat het boek me beviel. Aria laat zijn fantasie en gedachten de vrije loop terwijl hij het verhaal vertelt. Hij laat zich niet hinderen door andermans opvattingen of verwachtingen.
Het Diner is een absurd verhaal maar gaat ook over de Argentijnse samenleving, de bakermat van het populisme. Populisme, zo weet inmiddels de hele wereld, haalt niet de meest sympathieke eigenschappen in mensen naar boven. Een prima setting dus voor een horrorverhaal.
Aira, die vaak genoemd wordt als kanshebber voor de Nobelprijs, heeft het onder andere over het belang van persoonsnamen. Onze hele wereld hangt aan elkaar van onze namen. Nee, die hangt aan elkaar van personen, zul je misschien tegen willen werpen, maar de samenhang is er alleen maar door de namen. Die namen zijn de coördinaten van onze belevingswereld. “Heb je gehoord wat Kees Brulzwier overkwam?” “Je bedoelt de vriend van Maria Zouteland?” Laat de namen weg en er is geen cohesie meer.
Kijk nu naar sociale media. Wat gebeurt daar? Mensen stoppen hun namen weg, of nemen andere aan, en daarmee raken ze ook los van de samenleving. Ze gaan zich gedragen alsof ze iemand anders zijn, met niemand meer wat te maken hebben. Het worden vaak monsters. Aira benoemt dat niet zo expliciet maar de gedachte komt vanzelf op bij de lezer, althans bij mij. Dat is het heerlijke van dit surrealistische boek, dat het je gedachten en fantasie een slinger geeft. De horror moet je maar voor lief nemen. Die is ook grappig, voor wie er van houdt.
Het Diner door César Aira. Vertaling Adri Boon. 86 pagina’s. Uitgeverij Koppernik.
Om minder afhankelijk te zijn van social media maak ik iedere zondag een nieuwsbrief met tips, ervaringen en ideeën. Interessant voor iedereen. Abonneer je nu gratis.