Op woede rust een taboe. Wie boos wordt, heeft verloren, luidt een hedendaagse volkswijsheid. Het idee is dat wie boos is niet meer rationeel denkt, niet vatbaar is voor redelijkheid en zelfbeheersing verliest. In een samenleving waar alles draait om onderhandelen is dat onbruikbaar.
Er lijkt wat voor te zeggen. In woede kun je domme dingen doen waar je later spijt van krijgt. Maar aan de andere kant kan woede je ook helpen angst te overwinnen en acties te ondernemen die je anders achterwege laat. Woede is ook veel complexer dan de primitieve boosheid waar het nu voor wordt gehouden. Woede over onrechtvaardigheid is van een andere orde dan woede omdat je het verkeerde potje kruiden hebt gekocht en je recept in het water valt.
In haar nieuwe, even komische als serieuze en even harde als tedere, theatervoorstelling ‘Op de barricade van het hart’ worstelt multitalent Elfie Tromp met woede. Ze is een millennial, kind van een generatie die is opgegroeid met het taboe op woede. Ze ziet onrecht, hypocrisie die haar woedend maakt maar ze weet niet goed waar ze naar toe moet met haar boosheid. Ze vertelt dat er meer onderzoek wordt verricht naar impotentie dan naar PMS, hoewel dat laatste toch echt een veel groter probleem is. Maar ja, iets van vrouwen.
Elfie is van de confrontatie. Haar shows zijn een soort bokswedstrijden waarbij je als publiek op je bek geslagen wordt. Ze opent met het verhaal van een miskraam die ze ooit kreeg, zo gedetailleerd dat ik twijfelde of ik het nog aan kon. Vervolgens vertelt ze dat een op de vier zwangerschappen eindigt in een miskraam. Dat wist ik niet. Dat weet bijna niemand. En dan rijst de vraag waarom weten we dat niet? Omdat het iets van vrouwen is. Een vrouwenprobleem is niet voor niets een term voor iets dat er niet toe doet.
Er is alle reden om woedend te zijn. Elfie grijpt terug op muziek om die te kanaliseren. Ze zingt een lied van Cobi Schreijer, in de jaren ‘70 een icoon van het feminisme en de VARA die geen onderwerp uit de weg ging, maar nu volkomen vergeten is. Niet sexy genoeg, te confronterend, constateert Elfie Tromp in een wit corset, de kleur van het feminisme in combinatie met de symboliek van onderdrukking.
Ik werd getroffen dat ze ook het lied Politiek van Bram Vermeulen zingt. Ik herinner me nog dat ik hem zag optreden toen ik 20 was. Ik voelde me destijds wat ongemakkelijk bij dat nummer. Ik wilde actievoeren, barricades beklimmen en dit nummer wordt gezongen vanuit het perspectief van mensen die zich juist afkeren van politiek en alleen maar voor zichzelf kiezen. Het markeert het einde van de solidariteit en het begin van het neoliberalistisch tijdperk.
Als ik niet kijk
Heb ik het niet gezien
Heb ik het niet gezien
Wist ik er niets van
Kunnen ze mij niets maken
Dus ik kijk niet
Elfie Tromp heeft goed gezien dat deze protestsong weer helemaal actueel is. Alleen is de context veranderd. In 1980 ging het over de anderen, nu over onszelf. En dat is volgens mij waar de show om draait. We lopen achteruit de geschiedenis in.
Tromp is fel maar tegelijkertijd ambigu. De show is de spiegel van haar roman Pietá. Die gaat over een woedende stad die ze tot bedaren wil brengen met begrip voor elkaar. Nu staat ze op het podium en merkt ze dat al dat begrip haar onmachtig maakt. Je hebt de redeloosheid van woede nodig om op de barricade te staan. Ze is vijf maanden zwanger en springt met haar bolle buik over het podium, letterlijk heilige huisjes omverschoppend in het besef dat het haar eigen decor is.
De show is daarmee een scherpe sfeerbeeld van deze tijd. We weten dat het mis gaat, we weten dat er iets moet gebeuren. Maar wat? Jezelf vastplakken aan kostbare schilderijen? Of gewoon geen vlees eten? Allebei? Of toch maar met fakkels optrekken naar de centra van de macht? De fik erin, zingt ze tot slot. Fluisterend. Als een slaapliedje.
Op de barricade van het hart gaat vandaag in première in Walhalla. Die voorstelling is uitverkocht. Hier meer speeldata.
PS: Iedere zondagavond verstuur ik In de Week, een nieuwsbrief over wat ik zie, lees, schrijf, hoor en verder opmerk. Abonneer je nu meteen gratis via deze link. Vergeet vooral niet de bevestigingsmail te checken.
De vereniging voor kwakzalverij noemt PMS nog altijd een verzinsel. Het laat zien hoe kortzichtig men in academische kringen kan zijn. Men kijkt daar naar de veelheid van verhalen rond PMS en kan die niet rijmen met het weinige wetenschappelijk onderzoek dat naar problemen rond menstruatie heeft plaatsgevonden, duswordt de baby maar met het badwater weggegooid. Ik heb een gruwelijke hekel aan veel alternatieve geneeswijzen, en mijn gezin heeft echt geleden onder de antroposofische huisarts die we ooit hadden, dus kritiek op kwakzalverij vind ik an sich heel goed, maar bij PMS slaan ze de plank flink mis. Er zitten nota bene vrouwen in de top van die stichting. Die zullen wel nergens last van hebben. PMS was voor mij, achteraf gezien, een soort menopause mini steeds. https://www.kwakzalverij.nl/behandelwijzen/overige-behandelwijzen/bestaat-het-premenstrueel-syndroom-toch/