Lang geleden bezocht ik Sicilië en voelde daar als het ware de aanwezigheid van de mafia. Dat was deels inbeelding, ik had net een roman gelezen over het onderwerp, maar dat was het niet alleen. De snelweg van niks naar nergens, het monument voor de vermoorde mafiabestrijder Falcone, de onitaliaanse, unheimische sfeer in Palermo. Er hing onmiskenbaar een beklemmende deken over het eiland.
Ik moest aan het gevoel denken toen ik Nostalgia zag, een film die handelt over de aanwezigheid van de Camorra, de mafia-variant die Napels en omgeving in zijn greep houdt. De criminelen komen amper in beeld maar zijn toch heel de tijd aanwezig. Je wacht op het moment dat ze toe zullen slaan. Als dat moment komt. Die vrijwel permanente spanning is onderdeel van de kijkbeleving terwijl het geen thriller is.
De film opent met een citaat van de dichter en regisseur Pasolini over dat nostalgie kennis bevat en dat wie niet verloren raakt eigenlijk niets heeft. Gelijk daarna zien we de vijftiger Felice landen in Napels. Hij gaat op bezoek bij zijn fragiele moeder die hij met imponerende tederheid verzorgt, maar dan blijkt er nog iets te spelen.
Hij heeft als tiener de stad 40 jaar geleden abrupt achter zich gelaten. Hij woont nu als succesvol zakenman in Cairo. In flashbacks zien we hem als knappe tiener met zijn al even mooie vriend. Ze maakten de stad met hun brommer onveilig, jagend op geluk en meisjes.
Hoe zou het zijn met zijn vriend? Op het moment dat hij daar bij kennissen naar informeert slaat de sfeer om. Zijn jeugdvriend, die hij al die jaren niet heeft gezien of gesproken, is een capo, leider van een mafiabende. Het is niet goed voor je gezondheid om daar contact mee te zoeken. Al snel wordt hij bedreigd.
Felice laat zich niet afschrikken. Hij ziet de stad uit zijn jeugd, die niet veel veranderd is, en wil de draad weer oppakken, het leven inhalen dat hij ooit heeft achtergelaten. Dat is toch wel de kern van nostalgie, dat je iets tot leven wilt wekken wat nooit bestaan heeft. Nostalgie is verzonnen geschiedenis die in het hoofd van de mijmeraar had kunnen zijn. Hoe gaat dat uitpakken?
Nostalgia is geweldig gespeeld, mooi gefilmd en bevat gouden scenes maar duurde met 2 uur wel wat te lang naar mijn zin. En ik kon er na afloop maar moeilijk de vinger opleggen wat de maker wilde vertellen. Wellicht dat nostalgie desastreus is. Of dat we niet zonder kunnen als het leven ons over een andere weg voert dan gewenst.
Daardoor ging ik toch met een beetje onbevredigend gevoel op huis aan. Ik liep door Rotterdam-West, zag stoere jongens hangen, dure auto’s rijden, een horecazaak waar pas nog kogelgaten in de ramen zaten, duistere bars die niet willen dat je binnentreedt en realiseerde me dat er achter de stad die ik ken een andere schuilt die zo in de film past.
Gelukkig dacht ik niet ‘vroeger maakten ze betere films’.
PS: Iedere zondagavond verstuur ik In de Week, een nieuwsbrief over wat ik zie, lees, schrijf, hoor en verder opmerk. Abonneer je nu meteen gratis via deze link. Vergeet vooral niet de bevestigingsmail te checken.