Francisco van Jole

In mijn nieuwsbrief vertelde ik vorige week dat ik Het Verstrooide Brein van Gabor Maté aan het lezen was in een poging mezelf beter te begrijpen. Niet dat ik met ADD kamp maar omdat een vriendin jaren geleden, toen we het hadden over de eenzaamheid van het bestaan, zei ‘je moet eens opzoeken wat ADD is’. Ik volgde haar raad op en herkende veel. Een kenmerk bleef me bij: het vermogen – of de last – om in een drukke ruimte meerdere gesprekken tegelijkertijd te kunnen (moeten) volgen. Ik ontdekte daardoor dat dat kennelijk bijzonder is maar besteedde verder geen aandacht aan ADD omdat ik het niet als iets van mij zag. Ik las het boek omdat er wel vragen bleven hangen.

In het boek kwam ik dat kenmerk niet tegen maar wel veel andere herkenbare zaken. Gezichten niet kunnen onthouden bijvoorbeeld. Ik stel me soms vijf keer aan dezelfde persoon voor. Dat is natuurlijk pijnlijk. Op feestjes en andere drukke bijeenkomsten gebruik ik trucjes. Als ik met iemand praat en bijvoorbeeld even naar de wc moet prent ik me de kleuren van de kleding in. Voor het geval dat, want soms kan ik de persoon met wie ik 5 minuten geleden stond te praten daarna niet meer terugvinden, ook al is de groep niet heel erg groot.

Zoals ik vaak ook geen emoties kan aflezen. Ik zie dan niet of iemand zenuwachtig is, of gelukkig, of wat dan ook. Dat werkt andersom trouwens ook. Onlangs woonde ik een theatervoorstelling bij die me tot in het diepste van mijn ziel raakte en me zeer verdrietig maakte. Na afloop kwam er iemand op me af die opmerkte dat ik het zeker allemaal onzin vond. ‘Je zat zo spottend te kijken’. Ik was verbijsterd maar het overkomt me vaker, mensen die aan mijn fysiek gedachten aflezen die ik helemaal niet heb. Daarom heb ik ook een hekel aan al die ‘duidingen’ in de media die gebaseerd zijn op lichaamstaal en gezichtsuitdrukkingen. Met grote stelligheid worden conclusies getrokken die complete nonsens kunnen zijn.

Maar goed, het boek. Maté vertelt dat ADD een gevolg is van traumatische dan wel stressvolle gebeurtenissen in de vroege jeugd, soms zelfs wel voor de geboorte, tijdens de zwangerschap. Het deed me denken aan de verhalen van mijn moeder die vertelde over de grote zorgen die ze had, rond mijn geboorte.

Ik ben door het boek bepaalde zaken beter gaan begrijpen of plaatsen. Waarom herinneringen blijven hangen? Zo ben ik nooit vergeten dat mijn moeder me toen ik puber was tijdens een conflict toevoegde dat ze bijna was overleden tijdens mijn geboorte. Ik weet dat ik worstelde met schuldgevoel, dat ik tegelijkertijd niet kon plaatsen want ik kon er immers niks aan doen. Maté legt uit dat er in dat soort situaties een soort kortsluiting in je hersenen kan ontstaan die littekens aanbrengt en de ‘normale’ werking van je gedachten voorgoed verandert. Niet dat ik hiermee iets slechts over mijn moeder wil zeggen, integendeel ze was een schat van een vrouw die alle liefde schonk die ze had. Ze kende zelf een heel moeilijke jeugd, had op jonge leeftijd haar moeder verloren en werd daarna zwaar mishandeld. Het zijn gebeurtenissen die geërfd worden, maakt de auteur duidelijk.

Er was meer herkenning, met als totaalplaatje de moeite die het kost om een geordend leven te leiden, een doel dat nooit bereikt wordt. Maté stelt dat veel verholpen kan worden door inzicht en zelfinzicht. Dat kan ik beamen. Ik kon mezelf pas verlossen van de notoire gewoonte altijd te laat te komen toen ik er achter kwam dat ik geen tijdbesef heb. Dat gold niet alleen voor te laat komen. Regisseurs van radioprogramma’s die ik presenteerde bijvoorbeeld werden er soms gek van. Dan sneed ik twee minuten voor het einde van de uitzending nog gerust even een heel ander onderwerp aan.

Gezelligheid kent weliswaar ook geen tijd maar vaak is het gebrek aan tijdsbesef heel storend, vooral voor anderen maar ook voor jezelf omdat het tot een bijna permanente staat van stress leidt. Sinds ik weet hoe ik er mee om moet gaan ben ik een stuk rustiger.

Ik had gehoopt dat Maté op dat gebied meer handvaten zou bieden maar ze staan er niet in, of ik heb ze niet gezien. Want ik moet bekennen dat het me op den duur moeite kostte me op de stof te concentreren. No pun intended, al zijn concentratieproblemen een van de meest in het oog springende kenmerken van ADD.

Het gaat in het boek ook om minder dramatische zaken als humor. Vaak denk ik briljante grappen te maken waar ik op dat moment zelf erg om moet lachen maar die worden dan door niemand begrepen. Sterker nog, soms schrijf ik ze op en snap er zelf ook niks meer van als ik ze later teruglees. Dat is tegelijk een mooie gedachte. Dat er een heel universum aan humor bestaat die voor iedereen onbereikbaar is. Zo troost ik me vaker met de gevolgen van zogeheten afwijkend gedrag.

Dat is eigenlijk wat ik nog het meeste uit het boek heb meegekregen. Dat de wereld en werkelijkheid zo verschillend beleefd kunnen worden. Dat we zo overtuigd zijn dat ons beeld van de wereld het enige juiste of werkelijke is maar dat die vanzelfsprekendheid een fata morgana is. Dat zelfs je eigen beleving van je eigen leven heel anders kan zijn. Alsof je een geheim leven leidt dat helemaal voor niemand toegankelijk is.

Het lastige bij dit soort boeken – Het Verstrooide Brein is zo ontdekte ik na lezing uitgegeven door een spirituele uitgeverij, vind ik dat er veel herkenning is maar dat je tegelijkertijd niet weet wat dat echt wil zeggen. Ik bedoel, als ik een horoscoop lees, is er vaak ook veel herkenning, ongeacht welk sterrenbeeld ik kies. Toen ik ooit online de beroemde Asperger-test deed en daar tot mijn verbazing hoog op scoorde, bleek dat bij anderen die ik vroeg de test te doen ook het geval. Ik ben daarom niet zo van het zelf dokteren. Als ik een rare pijn voel, weet ik dat ik die niet moet opzoeken omdat Dr. Google al snel vast stelt dat je nog maar kort te leven hebt. Datzelfde zal opgaan voor geestelijke gesteldheid.

Waarmee ik niet wil zeggen dat het boek niet van waarde is voor mensen die echt met ADD kampen. Als het geen oplossing heeft dan biedt het wel troost. En dat kunnen we allemaal gebruiken.

PS: Iedere zondagavond verstuur ik In de Week, een wekelijkse nieuwsbrief over wat ik de voorbije week zag, las, meemaakte en dacht. Abonneer je hier gratis.