Aan het einde van de 20e eeuw leek de wereld prachtig. De economie liep als een tierelier, huisvesting was geen probleem, er waren wel oorlogen en rampen maar het gevoel was dat de wereld op weg was naar vrede en voorspoed. De Amerikaanse president Clinton wist een einde te maken aan de eindeloze burgeroorlog in Noord-Ierland en zelfs een vredesakkoord te bereiken tussen Israël en Palestina. De begrippen links en rechts werden als achterhaald beschouwd en daarmee ook de bijbehorende conflicten. Althans, dat gevoel overheerste. De wereld maakte zich op voor de millenniumwisseling en dat zou het grootste feest uit de geschiedenis worden. Hotels en zalen waren al jaren van tevoren gereserveerd voor de overgang van 31-12-1999 naar 1-1-2000.
En toen dook, zo rond 1997, plots de millenniumbug op. Computers waren niet voorbereid op de eeuwwisseling omdat ze jaren in 2 getallen uitdrukten in plaats van 4. Dus niet 1999 maar 99. En als de computers zouden overschakelen naar 00 dan werd het niet 2000 maar zou alles terugspringen naar 1900. Software zou crashen en om maar wat te noemen kerncentrales zouden uitvallen. Aanvankelijk was de bezorgdheid daarover beperkt tot kringen van technici maar naarmate de maanden vorderden en de eeuwwisseling dichterbij kwam nam de paniek toe.
Dat aanzwellende doemscenario laat de documentaire Time Bomb Y2K zien en brengt het met een komische ondertoon die geheel bij die tijd past. Alles was immers lachen. De film is geheel opgebouwd uit archiefmateriaal, er is zelfs geen commentaarstem. Het is een reis terug in de tijd. En wat een tijd was dat. Op een gegeven moment is Jeff Bezos in beeld, de oprichter van het toen nog prille Amazon, die zegt dat mensen deze periode zich later zullen herinneren als een geweldige jaren. En dat is ook uitgekomen.
De film opende donderdag het IDFA-festival van Groningen en de organisatie had gevraagd of ik vooraf aan de vertoning de geschiedenis wat wilde toelichten, in een vrolijk gesprek met Bright-journalist Rutger Middendorp. Tot mijn eigen verbazing raakte ik meteen weer vervuld van het enthousiasme dat die tijd kenmerkte. Alles kon, zo niet nu dan wel straks. De toekomst was synoniem voor vooruitgang.
Over de Millenniumbug wordt vaak lacherig gedaan, ook door mij, omdat werkelijk geen enkele voorspelde ramp uitkwam maar in cultureel en historisch opzicht was het wel een keerpunt. De 21e eeuw werd altijd gezien als het werkelijk worden van science-fiction en dat is ook zo. Ik tik dit stuk bijvoorbeeld op een vederlichte met internet verbonden laptop terwijl de trein door Nederland raast. Dat was in de vorige eeuw ondenkbaar.
De millenniumbug maakte een einde aan die verwondering en het enthousiasme maar in de documentaire zie je meer voortekenen. Al Gore stelt zich kandidaat als president met G W Bush als tegenstrever. Gore zou de verkiezingen winnen maar Bush claimde het presidentschap, een truc die Trump later nog eens trachtte te herhalen. Ineens realiseerde ik me hoe anders de wereld er uit had kunnen zien. Gore was groot voorstander van klimaatmaatregelen, sterker nog hij zette het onderwerp op de wereldagenda. Zoals hij er eerder voor gezorgd had dat de digitale revolutie een enorme impuls kreeg. Ik vermoed ook dat hij nooit de oorlog tegen Irak begonnen was, want dat was een neo-conservatief complot.
In de film zie je ook nog een kort nieuwsfragment dat in het Kremlin een nieuwe leider aantreedt op het moment dat de nieuwe eeuw aanbreekt: Vladimir Poetin. “Hij wil stabiliteit brengen,” zegt de nieuwslezer. In de documentaire zie je wel meer verschijnen dat onze tijd kenmerkt. De paniek werd aangegrepen door extreemrechts om mensen te mobiliseren.
En zo veranderde in een jaar tijd de hoop in de vrees. In de vorige eeuw dachten we dat de toekomst beter zou worden dan we ons konden voorstellen. Nu hopen we dat de toekomst niet zo erg uit zal pakken als we vrezen.
Time Bomb Y2K ging op het IDFA in première, ik weet niet of die buiten het festival nog te zien is. In de tussentijd kun je ook kijken naar een aflevering van Andere Tijden uit 2010 over hetzelfde onderwerp. Ik was indertijd als internetjournalist zeer kritisch geweest op alle rampvoorspellingen en blik daar op terug.
PS: Iedere zondagavond verstuur ik In de Week, een zeer persoonlijke nieuwsbrief over wat ik de voorbije week zag, las, meemaakte en dacht. Abonneer je hier gratis.