Francisco van Jole

Ik probeerde niet bang te zijn voor de nieuwe Frankenstein-verfilming door Guillermo del Toro maar dat lukte niet goed. En dan bedoel ik niet dat ik sidderde voor het monster, zoals de bedoeling was, maar wel de verminking van het verhaal vreesde. Die vrees werd helaas bewaarheid. Terwijl de film zogenaamd gaat over het scheppen van leven zag ik hoe juist de ziel uit de roman werd vermoord.

De nieuwe Frankenstein, die in enkele bioscopen draait maar ook op Netflix te zien is, wordt alom geprezen. “Een magistrale filmkathedraal”, noemt NRC het en geeft 5 ballen. De Volkskrant is een tikkeltje terughoudender en houdt het op 4 sterren. The Guardian haalt er nog een sterretje af en spreekt van ‘bombastic but watchable’. Bij Imbd schenkt de ‘wisdom of the crowd’ een hoge score van 7,5.

En ik? Ik zal er vast veel fans mee voor het hoofd stoten – sorry, not sorry – maar ik heb me 2,5 uur lang verveeld. Om niet te zeggen geërgerd. Natuurlijk speelt mee dat ik net het boek gelezen heb en daar nog zeer van onder de indruk ben. Een boek weet soms dieptes van je gevoel te bereiken waar andere kunstvormen niet bij kunnen komen. 

Ik was al lezend enorm verrast door de actuele waarde van het ruim 200 jaar oude verhaal. Dat aspect is in de film echter helemaal verdwenen en dat komt naar mijn mening door een bizarre ingreep van Del Toro. Hij heeft het verhaal dat zich in werkelijkheid juist voorzichtig afkeert van religie een religieus tintje gegeven. Het monster wordt geboren aan een kruis, compleet met stigmata. Op een gegeven moment zegt het tegen Frankenstein dat het hem vergeeft, een geste die wel erg doet denken aan de laatste woorden van Jezus. Adam en Eva komen zelfs voorbij en zo ook de duivel. Er wordt gebiecht in de film, wat opmerkelijk is omdat die scene in Engeland speelt en het een biechtstoel is die de Anglicaanse kerk niet kent. Er is kortom door Del Toro een katholiek verhaal van gemaakt terwijl de roman eerder agnostisch is.

Sowieso is een groot deel van de film gewijd aan het tot leven brengen van het monster, waar het boek dat juist helemaal mijdt. Mary Shelley beperkt zich tot de mededeling dat het experiment geslaagd is. Dat is slim want daardoor wordt het verhaal over het gruwelijke bestaan van het monster ‘geloofwaardiger’, of liever gezegd niet gehinderd door ongeloofwaardigheid. In de film daarentegen kijk je voortdurend naar taferelen die evidente onzin zijn. 

Het belangrijkste gegeven uit het boek, namelijk dat het monster wraak neemt op zijn schepper omdat hem geen sociaal leven is gegund, raakt in de film ondergesneeuwd. In het boek is het een intelligent, vegetarisch wezen, in de film een bloeddorstige krachtpatser. In het boek is het monster afzichtelijk, in de film fascinerend. En ga zo maar door.

Het boek is feministisch en gaat over de verhouding tussen mannen en vrouwen. Zo eist het monster dat hij een vrouw krijgt, zoals mannen nogal eens menen dat vrouwen hun persoonlijk eigendom zijn. In de film is het monster meer op zoek naar een ‘metgezel’.

Ik zag uiteindelijk een Hollywood-productie die het verhaal berooft van de maatschappelijke boodschap en er een louter visueel bedoeld spektakel van maakt dat draait op het bekende geweld, met belachelijk veel vuurwapens ook. De mooiste, hartverscheurende scene uit het boek, namelijk hoe het monster tracht mens te worden, beseft dat dat nooit zal lukken en zich dan veroordeeld voelt tot eeuwige eenzaamheid, zit niet in de film. Die wezenlijke onrechtvaardigheid is de kern van de roman Frankenstein. 

Het monster van de film doet met z’n onsterfelijkheid eerder denken aan de bekende superhelden en zijn persoonlijke ontwikkeling lijkt uit een Amerikaans zelfhulpboek te komen. Dat speelt zich allemaal af in het bekende decor van gothic fantasyfilms. 

Deze Frankenstein is geestelijke armoede bedolven onder een hoop uiterlijke schijn. Een kleuterversie van de roman waar alle lastige kwesties uit zijn weggesneden, bedoeld voor volwassenen die vermaakt willen worden in plaats van aan het denken gezet.

Iedere zondagavond verstuur ik In de Week. Abonneer je hier gratis.