We zijn nu allemaal vluchtelingen. Met ‘we’ en ‘allemaal’ bedoel ik zoals gebruikelijk mezelf en een paar mensen die ik ken. Dus als je je niet aangesproken voelt dan is dat prima. Dan hoef je me dat niet te laten weten. Ook niet in een reactie op Facebook, Bluesky of Linkedin, de plekken waar iedereen met een megafoon reageert op de hoorbare flarden van anderen.
Ik dwaal meteen alweer af.
Ik wilde het hebben over het mentale slakkenhuis waar ik me in terugtrek omdat de wereld te bizar aan het worden is. Mijn hele leven heb ik nagedacht, voortgeborduurd, kritiek geleverd, op de dagelijkse ontwikkelingen. Dat deed ik meestal aan de hand van sjablonen die ons denken ongemerkt bepalen. De ideologieën van het dagelijks leven waar we ons amper bewust van zijn. Bekende wijsheden als bijvoorbeeld ‘de gevolgen van technologie worden op de korte termijn altijd overschat en op de lange termijn onderschat’. Daar kon je vroeger indruk mee maken, in de tijd van het voortuitgangsgeloof, van het optimisme. Die tijd is voorbij. De toekomst is geen stip aan de horizon meer maar een rotsblok dat op je af komt. Het enige probleem is dat de snelheid niet valt in te schatten. Worden we volgende maand al verpletterd, of duurt het nog vier, tien jaar?
Het is ook niet meer fight or flight. Dat is ook zo’n credo uit de tijd dat alles werd gereduceerd tot keuzes die je zelf in de hand zou hebben. Alsof er nog ergens aan te ontsnappen valt. De toekomst is een komeet die op de aarde af komt. Wij zijn de dinosaurussen.
Ben je er nog? Heb je er nog zin in? Dan heb ik een boek voor je. De Vlucht van het Belgische schrijversduo Elvis Peeters. Het staat op de longlist van de Libris Literatuurprijs. Terecht. Ik verwacht dat het ook op de short list terecht komt. Ik hou niet van competitie maar ik hoop, nu ik het net uit heb, dat dit boek uiteindelijk wint.
De Vlucht, ik wil geen woordgrap maken maar ik vloog er in een avond doorheen. Een verhaal in 180 bladzijden dat is opgebouwd als een glas-in-loodraam. In korte, schitterende stukjes die soms niets met elkaar te maken lijken te hebben wordt een beeld, een gevoel, opgebouwd dat je pas ziet als je een stap terugdoet. Het licht doet de rest. “Ik luister naar de stilte die in mijn oren zingt”, staat er ergens. Als dat je aanspreekt is dit een boek voor jou.
Het verhaal is even tijdloos als actueel. Een vrouw vlucht naar het platteland, weg uit de stad en de wereldproblemen die haar daar nog slechts als herinneringen najagen. Uit die nevelige fragmenten wordt duidelijk dat wat ons lijkt te overvallen geen plotselinge gebeurtenis is, geen verrassing. Nu zijn er Renee Good en Alex Pretti die door ICE werden vermoord, in 2001 kreeg in Genua tijdens hevige protesten tegen de G8-top de 23-jarige Carlo Giuliani twee kogels in zijn hoofd van een op geweld beluste agent. Vervolgens werd zijn lichaam twee keer overreden door de paramilitaire oproerpolitie. Ik was het eerlijk gezegd alweer vergeten. De hoofdpersoon uit De Vlucht was getuige.
Op het platteland waar de voormalige activiste zich moegestreden terugtrekt is er rust. Koeien, kippen, een oude piano, een dorpscafé, de zalving van de regelmaat. Het soort geïsoleerd paradijs waar we allemaal verlangen. Ze ziet daar de wereld zoals ze is of zou moeten zijn.
“Wat me het meest opvalt, is hoe weinig koeien van elkaar verwachten, elkaars aanwezigheid lijkt voldoende. Ze troepen samen onder de rij bomen of ze verspreiden zich over de weide. Ze gaan elk een eindje van de andere koeienlijven vandaan liggen, maar altijd zo dat ze het geluid van een ander kunnen horen, het gesnuif of geproest, het malen van de tanden tijdens het herkauwen, het loeien of een hoest. Ze vormen werkelijk een kudde. Daarbinnen gaan ze elk hun gang en de gang van de ene verschilt nauwelijks van die van de andere. Behoefte aan gezelschap houdt hen bij elkaar.”
Het zijn net mensen. Alleen hebben ze geen weet van de toekomst.
Iedere zondagavond verstuur ik In de Week. Abonneer je hier gratis.