Ik had beter kunnen weten, ik had naar mezelf moeten luisteren, ik had een andere film kunnen kiezen. Zomaar wat korzelige gedachten die in me opkwamen toen ik de bioscoop verliet en me realiseerde dat de Italiaanse filmer Paolo Sorrentino me weer eens van 2,5 uur van mijn leven had beroofd. De Genade heet de film maar dat bleek, althans wat mij betreft, geen toepasselijke titel.
Ik had me nog wel zo voorgenomen niet naar La Grazia te gaan, omdat ik eerder zijn Youth zwaar vond tegenvallen, net als Loro en ik vorig jaar Parthenope ook niks vond. Allemaal hetzelfde soort oudemannengezeur films, even pretentieus als leeg. Ik begin te vermoeden dat ik zelfs La Grande Bellezza, die hem wereldfaam bezorgde en waar ik destijds enthousiast over was, nu bij terugkijken ook anders zou beoordelen.
Hoe kwam ik dan toch in de bioscoop terecht? Een kennis had bezworen dat La Grazia echt beter was dan z’n voorgangers. Heel anders. Dus was ik er weer ingetrapt. Nou ja, het is niet voor niets de Lijdensweek.
Weet wel dat dit allemaal persoonlijk is. Anderen vinden de film prachtig. Op imdb scoort La Grazia een rating van 7,5, de recensies zijn veelal lyrisch. Dat maakt het allemaal nog erger. Het voelt alsof er iets mis met me is. En misschien is dat ook wel zo. Nog verontrustender.
(Bevat spoilers)
Laat me een voorbeeld geven. De hoofdpersoon is de president van Italië die zich in de laatste weken van zijn ambstermijn bevindt en moet doorgaan voor een zeer erudiete man. Hij vertelt dat hem ooit in verband met de zin en eindigheid van het leven een vraag werd gesteld die hem niet losliet en zijn visie veranderde: ‘Van wie zijn onze dagen?’ Toen die woorden met veel nadruk werden gebracht, als een diepe wijsheid, dacht ik eerst ‘wat interessant’. Maar al snel realiseerde ik me dat het een nogal oppervlakkige quasi-diepzinnigheid is. Het antwoord ligt immers in de vraag besloten. Uiteindelijk komt de palaverende president na een uurtje of twee ook tot die conclusie.
Hoezo zou dit dan een intellectueel zijn? Of heb ik het weer allemaal verkeerd begrepen? Is het juist bedoeld om de spot mee te drijven? Is het zo’n Gen X vertelling waarbij alles ironie is, zodat geen enkele gedachte aan kritiek onderworpen kan worden?
Zo zit de film vol met allerlei lege zaken. De paus bijvoorbeeld, een goede vriend van de president, wordt gespeeld door een Afrikaanse acteur maar Sorrentino doet vervolgens verder niks met dat gegeven waardoor het meer voelt als goedkope gimmick. Ook ironie? Ik denk het niet want La Grazia wordt nergens gekwalificeerd als comedy.
En dat de president nadenkt over zijn overleden vrouw die hem 40 jaar geleden heeft bedrogen en vervolgens zonder enige reflectie concludeert dat hij haar daarom had moeten vermoorden, kan ik niet echt onder ironie scharen. Ik vond het gewoon stuitend. Vrouwen doen er sowieso niet toe in de films van Sorrentino, behalve als objecten. De jonge vrouwen daarbij alleen als lustobjecten, de oudere om het intellectuele imago van de mannen op te poetsen.
La Grazia laat je door zijn pompeusheid en het keer op keer imiteren van Fellini naar diepere betekenissen zoeken. Een robot die plots opduikt, een astronaut in de eenzaamheid van het heelal, een stervend paard, je wordt voortdurend met symbolisch ogende beelden om de oren geslagen die voor de rest niks blijken te zeggen. Alsof je kleuters de tuin instuurt om paaseieren te zoeken die er niet zijn. Ik noem het gewoon wreed.
Het is een film zoals alle Sorrentino films. Oude man graaft mijmerend in zijn verleden. Alsof je op een verjaardag naast de oud-oom belandt die je gaat vertellen dat het echte leven vroeger was. Ruim 2 uur lang.
La Grazia zou over de liefde gaan want de president is de hele film bezig met het ophalen van herinneringen aan zijn overleden echtgenote, een vrouw waar de kijker verder overigens niks te weten over komt. Pas aan het eind vertelt hij waarom die liefde zo geweldig was – spoiler alert: omdat zij hem nooit vergat.
Ja, de president is niet meer dan een egocentrische poseur. Goeie genade.
Iedere zondagavond mijn nieuwsbrief ontvangen met tips, ervaringen en ideeën? Abonneer je nu gratis.