Francisco van Jole

In de meeste films die ik zag over de meedogenloosheid van het kapitalisme zijn mensen van middelbare leeftijd en hoger het slachtoffer. Sorry, We Missed You; Nomadland, Ouistreham. In Zero Fucks Given (Rien à Foutre) is het de jonge generatie die de sjaak is. De aanklacht ligt er minder dik op, want ze weten niet beter dan dat de wereld zo is. Bij de oudere generaties zijn de arbeidsomstandigheden verslechterd, voor de jongeren zijn ze nooit goed geweest.

De titel van de Belgische film slaat op een houding maar gaat wat mij betreft ook op voor de makers. Zij trekken zich niets aan van hoe een speelfilm er uit hoort te zien. Noch in verhaal, noch in cameravoering. Het resultaat is verbluffend realistisch, alsof je een documentaire zit te kijken.

De 26-jarige Cassandre is stewardess bij Wings, een prijsvechter die is gemodelleerd naar Ryanair, de slechtste werkgever die je op een kilometer boven het aardoppervlak kunt vinden. Ze lijkt het leven te leiden van een jongere die nergens echt om geeft en voor wie de toekomst een illusie is. Haar vrije tijd brengt ze door in bars en aan zwembaden met drank, drugs en Tinder. Haar werk doet ze zonder veel interesse of vreugde, alsof het pauzes zijn tussen het feesten door.

Maar gaandeweg wordt duidelijker wat er speelt. De arbeidsomstandigheden zijn vreselijk, de bedrijfscultuur is harteloos. Medewerkers worden beschouwd en behandeld als robots. Ik moest denken aan het begrip human resources, de interessant klinkende term voor wat vroeger personeelszaken heette. Totdat me ooit duidelijk werd gemaakt welk schokkend idee er achter schuilgaat: mensen zijn resources, productiebronnen die je kunt gebruiken, net als olie, staal, kapitaal. Het klinkt alleen niet zo.

In Zero Fucks Given zie je dat taalgebruik ook terug. Terwijl de baas vroeger zei ‘je moet dit doen’ zegt de manager nu ‘er is geen andere optie’. Het resultaat is hetzelfde maar nu lijkt het net of je er toch zelf voor gekozen hebt. De protocollen maken ondertussen iedere vorm van menselijkheid onmogelijk, alles draait om geld.

De Franse actrice Adèle Exarchopoulos, wereldberoemd door Blue is the Warmest Color, speelt Cassandre. Haar collega’s worden vertolkt door echte cabinemedewerkers. De scenes zijn gefilmd in de lucht in een gecharterd toestel. Het is alsof je er zelf in zit.

Buiten het toestel sleurt de film je mee in de bizarre wereld van de luchtvaart waarin steden zijn als stadswijken. Vanmiddag Barcelona, vanavond Warschau, morgenochtend Milaan. Er is een scene dat Cassandre en een collega op zo’n rollend trottoir op een vliegveld met elkaar staan te praten. De camera staat veraf, je hoort niet wat ze zeggen. Het blijft maar duren en geeft je als kijker het gevoel dat je hebt op zo’n loopband: ik beweeg, dus ik ga ergens heen maar ik heb geen idee waar ik ben.

Halverwege neemt het verhaal een wending en wordt duidelijk wat er schuil gaat onder de onverschilligheid van Cassandre en de schijnbare leegte van haar bestaan. Ik ga er niks over zeggen maar ik vond het hartverscheurend. 

Zero Fucks Given toont een generatie die beroofd wordt van het belangrijkste dat de mens heeft: toekomst. En ze proberen er het beste van te maken.

De film krijgt hier en daar een lage waardering maar dat komt denk ik vooral omdat bijvoorbeeld IMDB hem aanmerkt als comedy. Er valt weliswaar wat te lachen maar een comedy is het beslist niet. Wie dat wel verwacht zal teleurgesteld zijn maar dat ligt niet aan de film.

PS: Iedere zondagavond verstuur ik In de Week, een nieuwsbrief over wat ik zie, lees, schrijf, hoor en verder opmerk. Abonneer je nu meteen gratis via deze link. Vergeet vooral niet de bevestigingsmail te checken.