Ergens in Les passagers de la Nuit zegt een van de hoofdpersonen bij het verlaten van de bioscoop dat ze niet weet wat ze van de film vond. Nee, dat wil niet zeggen dat de film slecht is, verduidelijkt ze. Soms duurt het gewoon even voordat je een film gaat waarderen.
Je raadt het nooit maar het citaat zou zo van toepassing kunnen zijn op Les Passagers de la Nuit zelf. De film wordt door professionele kijkers, als bijvoorbeeld Volkskrant en NRC, de hemel ingeprezen maar ik vroeg me vooral af waar ik naar zat te kijken. Of liever gezegd, of er nog wat ging gebeuren want een duidelijk verhaal heeft de film niet.
Pas de volgende ochtend, terwijl ik dit tik, begin ik de film beter te begrijpen. Het is geen gewoon verhaal maar meer een soort gedicht. Een gevoel, een ontluikend besef.
In de openingsscène zien we historische beelden van Parijzenaars die massaal de straat op gaan, niet om zoals nu te protesteren maar om te vieren dat er voor het eerst een socialistische president is gekozen, François Mitterand. Het is 1981. Temidden van die hoop stort de wereld in van Elizabeth, een moeder van twee tieners, overtuigend gespeeld door Charlotte Gainsbourg. Haar man heeft haar gedumpt voor een ander en laat het gezin in de steek. Ze heeft geen geld, geen enkele werkervaring. Ze is zacht maar sterk en weet een slecht betaald baantje te vinden als medewerker van een nachtradioprogramma waar luisteraars hun levensverhalen vertellen.
Ik heb zelf enige tijd nachtradio met inbellers gepresenteerd en dat is een kleine, kwetsbare wereld op zich. Een rafelrand van het bestaan, met slapelozen, eenzamen, nachtarbeiders en dronkaards die met elkaar verbonden worden door de radio. Dat intieme maar tegelijkertijd eenzame gevoel weet de film goed te vangen.
Alsof ze het nog niet moeilijk genoeg heeft vangt Elizabeth in haar gebroken gezin ook nog de 18-jarige zwerfster Taluha op, gespeeld door de rijzende ster Noée Abita. Een punkster die wil ontsnappen aan een liefdeloos gezin en in de harde wereld belandt. Dit soort jongeren waren een gemakkelijke prooi voor drugsdealers. De strijd om het bestaan op de rand van de goot, daar gaat de film ook over.
In Nederland denken we bij de jaren ‘80 vooral aan Thatcher, Lubbers en de dominantie van het neoliberalisme maar in Frankrijk waaide toch een wat andere wind. Al hing ook daar de donkere wolk van de Koude Oorlog en no future. De periode, waarin politiek een vanzelfsprekend onderdeel is van het leven, raakt in de film hier en daar aan nu. Sowieso is het een prachtige schets van een tijd waarin bijvoorbeeld communicatie nog vooral bestond uit persoonlijk contact. Telefoneren deed je alleen thuis of op je werk.
Les Passagers de la Nuit is een sociale film over een tijd dat het individualisme niet de overhand heeft. Iedereen lijkt op de een of andere manier nog voor elkaar te zorgen, zich om elkaar te bekommeren. Niet uit idealisme maar gewoon omdat ze een samenleving vormen. Het neoliberalisme is er op uit geweest dat laatste te vernietigen. There is no such thing as society, verklaarde Margaret Thatcher. Die ideologie koestert het simplistische idee dat vrijheid betekent dat je niks meer met anderen te maken hebt. Zonder zich te willen realiseren dat het andersom dan ook zo is.
Nu aan alle kanten duidelijk wordt tot wat voor ellende dat leidt, wordt het tijd voor wederopbouw van de samenleving. Les Passagers de la Nuit laat dat besef achter, zeg ik nu. Maar ik weet niet of dat ook de boodschap is. Ik weet sowieso niet zo goed wat ik van de film vind. Ik zal hem niet aanraden maar ook niet ontraden. Het is een film die in je geheugen kan rijpen of gewoon vervliegen. Zoals menig gedicht.
Ik bekeek Les Passagers de la Nuit via iTunes maar hij is ook nog op andere streamingdiensten beschikbaar.
PS: In de Week is mijn zeer persoonlijke nieuwsbrief. Iedere zondagavond in je mailbox met tips, ervaringen en ideeën. Abonneer je nu hier,