Francisco van Jole

Er wordt geklaagd over lange wachttijden bij de legeflesseninlevermachines omdat het nu legeflessenenblikjesinlevermachines zijn geworden en iedereen ineens met scheepsladingen lege flesjes en blikjes naar de winkels komt. Een vriendin vertelde dat de wachtenden bij haar in de rij zo geïrriteerd raakten door een langzame inleveraar dat het bijna uitliep op een handgemeen. Ik zou hier nu een woordspeling kunnen plaatsen over dodelijke blikken, maar zo ben ik niet.

De geest is uit de fles. In de krant, het AD natuurlijk, las ik een verontrustend verhaal over nog meer rampspoed die het retourfenomeen teweeg brengt: ‘Ik word echt schijtziek van al dat statiegeld’. Een wanhopige supermarkteigenaar vertelt over hoe de legeflessenenblikjesinlevermachines vastlopen omdat plakkerige restanten uit de blikjes lekken en het mechaniek zichzelf vastplakt. De flesjes en blikjes worden aan de achterkant weer uitgespuwd. De limonade en sappen gutsen alle kanten uit. Ik zag het voor me, voelde de plakkerigheid. Dat had je voorheen niet met alleen maar glazen flessen.

Open Rotterdam interviewde semi-professionele statiegeldverzamelaars. Mannen, vooral mannen, die de afvalbakken en plantsoenen inspecteren op ex-wegwerpflesjes die retour moeten. Zij klagen ook over de machines. Komen ze met volle zakken in de supermarkt aan, moeten ze onverrichterzake naar een andere winkel omdat de legeflessenenblikjesinlevermachine defect blijkt.

Dus ik verwachtte het ergste toen ik met twee volle tassen leegheid aanbelandde bij de legeflessenenblikjesinlevermachines van mijn eigen supermarkt. Maar nee, er was geen rij. Er was zelfs helemaal niemand te bekennen. Heb ik weer, heel Nederland maakt zich druk en ik heb nergens last van. Daar ging mijn plan om er eens een lekkere klaagzang over te schrijven.

Op een van de machines was een papiertje geplakt met Defect. Gelukkig, doe ik toch nog een beetje mee. Ik kon een andere invalshoek kiezen. Alles gaat maar kapot. Valt het je ook op dat er de laatste tijd zoveel stuk gaat? Bruggen, roltrappen, statiegeldmachines. Ik bedoel… ach nee, laat ook maar.

Ik voerde de blikjes in. Wat het woord blikvoer plots een nieuwe betekenis gaf. De machine at ze allemaal probleemloos op, flessen ook. Zelfs een fles van de Lidl verdween moeiteloos in deze legeflessenenblikjesinlevermachine van de AH. Die samenwerking en uitwisselbaarheid opent perspectieven. Waarom kan dat niet ook op andere terreinen? Terwijl ik de machine flessen en blikjes bleef voeren kwam ik op het idee van de totaalsupermarkt, een winkel waar ze alle aanbiedingen van iedere supermarktketen bij elkaar gebracht hebben en niks anders verkopen. De AlbertJumboDirkLidlAldiSparPlus. Een supergoedkoopmarkt. Waarom hebben we die niet?

Toen het laatste blik in de machine was verdwenen keek ik naar het scherm. Bon of donatie, stond er. Ik moest kiezen. Het retourbedrag bedroeg 7,35 euro. Best veel. Donatie voor wat eigenlijk? Op de andere – defecte – machine hing een A4-tje dat het voor De Vrolijke Noot was. Nooit van gehoord. “In samenwerking met zorginstellingen organiseert Stichting De Vrolijke Noot vrolijke, muzikale evenementen voor mensen met een lichamelijke en/of geestelijke beperking en ouderen.” Maar gold dat ook voor deze machine? Misschien gaat mijn donatie wel naar de plaatselijke jagersvereniging. Of iets religieus dat me niet aanstaat. Je ziet, ik ben heel goed in het verzinnen van excuses.

Voorheen was de opbrengst bij de statiegeldmachine altijd rond de 2 euro. Een no brainer. Het bedrag dat je vroeger in een collectebus stopte. Die hing er dan ook. Daar kon je het bonnetje in stoppen. Dat gaf dan een goed gevoel. Kijk mij eens fijn bezig zijn. Maar 7,35? Met een druk op de knop? Dan maar een bon.

God strafte gelijk en ik voelde me natuurlijk meteen gierig. En slecht. In plaats van dat ik bij de zelfscankassa vrolijk werd toen de statiegeldbon het eindbedrag verlaagde, begon nu mijn geweten te knagen. Zo luid dat ik vreesde dat andere klanten het konden horen. Kijk hem, de vrek. Snel maakte ik me uit de voeten en verliet de winkel.

Zou ik de enige zijn? Ik vrees voor de goede doelen van niet. Machines maken ons onbedoeld vrekkiger. Ik ‘vergeet’ door de pinautomaten ook vaker tip in de horeca, alleen al omdat het eindbedrag meteen op het scherm staat. Naar boven afronden is niet meer nodig. Dat was altijd simpel. Nu moet je ineens echt beslissen hoeveel tip je wil geven. En moet het opnieuw ingevoerd worden. Dat doe je niet met een klein bedrag want dan lijk je zelfs gierig als je tip geeft. Nooit meer gewoon dat even makkelijke als royaal klinkende ‘laat de rest maar zitten’.

Om nog maar te zwijgen van straatmuzikanten en anderen die het van giften moeten hebben. Ineens realiseerde ik me dat ik eigenlijk nog amper straatmuzikanten zie of hoor. Die zijn ook al weggepind. Machines verslinden levensvreugde.

Zo gaat met het nieuwe statiegeld de ene goede bedoeling – doneren – ten onder aan de andere – de planeet redden, overpeinsde ik terwijl ik naar huis liep. Nee, dat is verkeerd gedacht. De machines moeten gewoon aangepast worden. Ze zouden de optie moeten bieden slechts een deel van het statiegeldfortuin te doneren. Hoewel, met al die wachtenden achter je die over je schouder meekijken? “Kijk hem, wel veel zuipen maar weinig geven.” Ik voelde de blikken al in mijn rug.

Een man, van wie ik vermoed dat hij geen vaste woon- of verblijfplaats heeft, passeerde met twee grote zakken vol flessen en blikjes op zijn rug. Een wandelend goed doel op weg naar de supermarkt met de oogst van de dag. Ineens zag ik de oplossing. Dat kan natuurlijk ook. Dat ik voortaan onderweg naar de supermarkt gewoon wat flesjes en blikjes in de afvalbak werp. Bij wijze van statiedonatie. Weggegooid geld, maar dan nuttig.

Er zouden eigenlijk speciale bakken voor moeten komen.

PS: Iedere zondagavond verstuur ik In de Week, een wekelijkse nieuwsbrief over wat ik de voorbije week zag, las, meemaakte en dacht. Abonneer je hier gratis.