Francisco van Jole

Johnny Depp is zo’n beroemde acteur dat ik hem natuurlijk ken maar vreemd genoeg tegelijkertijd geen idee heb wanneer ik hem voor het laatst in een film zag. Net zoals ik George Clooney de laatste jaren eigenlijk alleen maar ken van de koffiereclames. Bij Depp is het denk ik Pirates of the Caribbean. Dus dat moet ergens in de 18e eeuw geweest zijn.

In die eeuw speelt ook Jeanne du Barry, een film waar ik heenging omdat ik vanwege vakantie en de daarop volgende drukte kampte met een ernstig cinematografisch tekort en er niet veel anders draaide waar Frans in gesproken wordt. Op de affiches speelt Depp de hoofdrol maar in de film zelf blijkt dat niet het geval. Die is weggelegd voor Maïwenn, die de film ook regisseerde en produceerde. In interviews gaf ze toe dat het haar een beetje teveel is geworden. De kijker merkt dat ook.

Maar voordat ik de film ga afbranden eerst even over die andere brandstapel. Van Depp weet ik, net als iedere andere homo sapiens op deze planeet, dat hij verwikkeld was in een verwoestende juridische strijd met een ex-partner. Ik las er wel eens summier iets over, raakte er nooit echt wijs uit maar kreeg niet de indruk dat Depp een seksuele oorlogsmisdadiger is die je voortaan moet mijden. Voor de zekerheid, omdat ik in mijn onwetendheid ook weer niet iets wilde doen waar ik achteraf spijt van krijg, checkte ik het bij een feministische vriendin: ‘Die film met Depp is dat go or no?’ ‘Ik wil hem ook zien’, appte ze. Maar ze kon nu niet mee. Ze waarschuwde wel dat de ontvangst onder beroepskijkers matig was.

Dat checken klinkt misschien overvoorzichtig en ik ben ook heus geen type dat in de supermarkt voortdurend met voedingsbewuste vrienden appt om te vragen welk merk pindakaas ik wel of niet moet kopen, maar met deze film is nogal wat aan de hand. Dat wil zeggen er omheen.

De film opende het 76e festival van Cannes. Dat was al een gebeurtenis omdat het in de eeuwenlange geschiedenis van het festival meen ik nog maar de tweede keer was dat een film gemaakt door een vrouw daarvoor werd geselecteerd. Op de rode loper na is film een mannenwereld. En het moest de comeback van Depp worden.

Voeg daarbij dat de MeToo-strijd in Frankrijk veel heviger wordt gevoerd dan in andere landen. Het Amerikaanse #metoo is van oorsprong vooral een bewustwordingscampagne waarin vrouwen hun geanonimiseerde ervaringen delen. De Franse variant #BalanceTonPorc richt zich vanaf het begin op het aanklagen van individuele mannen als smerige zwijnen. Dat gebeurt ook voortdurend en justitie pikt het op. Ik krijg door de mediaberichten het idee dat er in Frankrijk meer high profile onderzoeken worden uitgevoerd dan in alle andere Europese landen bij elkaar.

Maïwenn is de partner van sterregisseur Luc Besson. De Franse onderzoekssite Mediapart beschuldigde Besson van seksuele misdrijven, die ontkende en daarvan overigens ook officieel werd vrijgesproken. Toen Maïwenn de hoofdredacteur van Mediapart in een restaurant trof, smeet ze hem een glas wijn in het gezicht.

Meer dan in andere landen staan in het Franse metoo-debat ook vrouwen tegenover elkaar. Dat heeft deels te maken met de libertijnse cultuur die in Frankrijk wordt gekoesterd. Dat zie je ook veel in films terug. Die gaan vaak over complexere seksuele relaties dan je van Hollywood voorgeschoteld krijgt. Maïwenn hoort in het zeg maar metoo-kritische kamp. En zo werd de Cannes-openingsfilm, hoewel gemaakt door een vrouw, toch gezien worden als een middelvinger naar feministen.

Tot zover deze intro. Ik belandde op vrijdagavond in de bioscoop bij Jeanne du Barry, temidden van de Netflix-kijkers die op Johnny Depp afkwamen, te horen aan het permanente geklets tijdens de vertoning.

Jeanne du Barry is een kostuumdrama in de andere betekenis van het woord. Wat een drama. Het wil een historisch verhaal vertellen maar je voelt je geen moment in die tijd. Als er een kasteel te zien is verwacht je dat er een bordje in beeld komt met ‘entree 12 euro’. Het acteerwerk versterkt het gevoel van re-enactment, zoals je dat hebt bij bijvoorbeeld de jaarlijkse bevrijding van Den Briel, nagespeeld door de plaatselijke middenstand. Ik overdrijf niet.

De film vertelt het verhaal van de gelijknamige maîtresse van de Franse koning Lodewijk XV. Maïwenn vertolkt die rol, Depp is de koning. Jeanne du Barry was volgens de geschiedenis een betoverende vrouw. Maïwenn is beslist een schoonheid maar betoverend wordt ze niet. Ik geef toe dat ik slecht ben in menselijke scheikunde maar ik kon geen enkele chemie tussen Depp en Maïwenn bespeuren. Halverwege de film vroeg ik me af of de film niet gewoon wat ouderwetse male gaze kon gebruiken om dat effect op te roepen. Al hebben andere films van vrouwelijke regisseurs al duidelijk laten zien dat sensualiteit ook werkt zonder mannenbril.

Voeg daarbij de paleisintriges die worden neergezet. De dochters van de koning proberen Jeanne naar buiten te werken. Ze doen dat met de overtuigingskracht van een poppenkastvoorstelling. Jeanne vindt daarop steun bij de zoon van de koning, een man dus. Die dauphin moet wondermooi zijn en ziet er inderdaad ook als een stuk uit maar dan met de oppervlakkige schoonheid van een mannequin. Het is een modepop die nooit iets zegt.

De film tracht de libertijnse levenswijze van Jeanne du Barry als een soort vrouwelijk machtsmiddel neer te zetten maar ik zag toch vooral een vrouw die machtige mannen ter wille moest zijn. Als ze eenmaal uit de gratie valt heeft ze niks meer over. In die zin gaat de film ook over de ongelijke machtsverhoudingen die door de #metoo-beweging worden aangeklaagd. Maar het was me na bijna twee uur niet helemaal duidelijk of dat nou de bedoeling van de regisseur is.

PS: Iedere zondagavond verstuur ik In de Week, een zeer persoonlijke nieuwsbrief over wat ik de voorbije week zag, las, meemaakte en dacht. Abonneer je hier gratis.