“U heeft een geldig paspoort of id-bewijs nodig. Belangrijk: zonder documenten geen reis.” Ik zag het zinnetje nu pas staan in de mail met mijn ticket. De schrik sloeg me om het hart. Was wat ik vreesde echt waar? Ik vroeg Google om hulp. Tevergeefs: “Uw Nederlandse rijbewijs is in het buitenland niet geldig als identiteitsbewijs,” meldde een officiële overheidssite.
Ik was in het buitenland, ik moest naar huis en ik had alleen mijn rijbewijs bij me. Een soort nervositeit die ik al lang niet meer had ervaren maakte zich in rap tempo meester van mijn lichaam. Ik probeerde kalm te blijven. Kalmte kan je redden, adviseerde mijn vader altijd. Dat was makkelijker gezegd dan gedaan. Paniek is een monster dat lol heeft in chaos. Alle reddende scenario’s die in me opkwamen werden door elkaar gegooid, afgefakkeld, stuk geslagen, tot er niets meer dan een puinhoop over was.
Wacht, ik moest niet overdrijven.
Ik bevond me in Duisburg – spreek uit Dwiesburg want het Duits kent geen ui-klank – zo’n 50 kilometer over de grens bij Venlo. Ik was er een dag eerder per trein heen gereisd. Bij vertrek van huis, met de sleutel al in het slot, had ik nog even getwijfeld over het meenemen van een paspoort, misschien dat ze daar in het hotel om zouden vragen. Maar nee, dit is Schengen, een rijbewijs was vast ook voldoende. Naar Antwerpen neem ik immers ook geen paspoort mee.
De reis verliep voorspoedig, Duisburg bleek gewoon als een Nederlandse provinciestad met in het winkelcentrum precies dezelfde ketens: Mango, H&M, Mediamarkt. Schengen beperkt zich niet tot controles, de wereld wordt steeds meer hetzelfde. Same-ness heet dat. Zelfs de broodjeszaak Backwerk hadden ze hier. O, is die Duits? De wat snibbige receptioniste van het hotel vroeg alleen om de reservering.
Er dook wel een complicatie op. De treinen zouden de volgende dag, als ik terug naar huis wilde, staken. Ik boekte als alternatief snel een busticket. Gelukkig, dat kon nog. Dat noodlot had ik toch weer even mooi omzeilt. Als zoiets me lukt moet ik altijd denken aan een man uit een heel oude tv-reclame, ik meen voor Becel. Een vrouwenstem sprak daarin bewonderend over haar man, die je soepel de trap af zag lopen. Haar man loste alles op, zei ze. Zo’n man zijn dat was mijn ideaal. Het lukte me nooit. Maar nu wel even.
De zon scheen, de stad glom en ik voelde me weer relaxed. Vanavond naar het theater, een voorstelling die alleen hier werd opgevoerd en morgen naar huis. Ik leek wel een kosmopoliet. Ik weet niet of ik dat ooit wilde zijn maar het voelde goed, een soort pagina uit een ‘succesvol leven’ boek. De voorstelling bleek ook nog eens geweldig en ik ging tevreden slapen.
Naast ‘kalmte kan je redden’ gaf mijn vader me nog een andere levenswijsheid mee: ‘je kunt nooit weten of God bestaat maar de duivel zie je elke vijf minuten’. Oftewel, als iets goed gaat moet je op je hoede zijn want het kan zo afgelopen zijn.
De volgende ochtend checkte ik nog naroezend van de mooie avond mijn busticket voor de precieze de vertrektijd en toen pas zag ik het staan: ‘zonder documenten geen reis’. WTF? Ik zou de bus niet eens in komen? Wat nu?
De wereld begon in elkaar te storten. Een domino van ketens viel met veel geraas om. Verdomd, er zijn natuurlijk grenscontroles, ingesteld door die PVV’er Faber, je weet wel de oud-minister die er uitziet als een kampcommandant maar dan een zonder enige opleiding of intelligentie. Ik zag haar handenwrijvend grinniken om deze situatie. Leed, lekker!
Want stel dat ik de grens kon bereiken, zou ik die dan over kunnen steken? Ik dacht aan mijn ervaring in Hongarije met een ‘regels zijn regels’ beambte die ongeïnteresseerd bleek in iedere vorm van menselijk begrip en vervuld van ongeduld me dwong een ticket te kopen dat ik helemaal niet nodig had. Hongarije, tot voor kort het PVV-paradijs waar Wilders vaak heenging om zich onder te dompelen in het totale gebrek aan levensvreugde dat er heerste. ‘Ik geen vrijheid, dan jullie ook niet’.
Ik stelde me voor een taxi te nemen maar zag meteen hoe de taxichauffeur zou stoppen bij de grens omdat ik geen paspoort bij me had. ‘Ik ga geen veroordeling wegens mensensmokkel riskeren’. Buiten het zicht van de opgestelde linie grensbewakers sloop ik door de bosschages om ongezien mijn eigen land binnen te komen. Opgejaagd.
Ho-ho! Ik trok aan de noodrem van mijn fantasie. Ik ben Nederlander en ik wil naar Nederland, dat moet toch lukken. Ik bevind me niet in Buiten-Mongolië of zo. Dit ging ook allemaal nergens over. Ik ben geen misdadiger, ik heb niks verkeerd gedaan. Al is het kenmerk van fascisme natuurlijk dat die redenering dan niet meer werkt. Recht is het eerste dat op de brandstapel wordt gegooid. Dat staat de ‘oplossingen’ immers maar in de weg.
Ik vroeg via de app een vriendin, waarvan ik vermoedde dat ze vaker met dit bijltje had gehakt, om raad. ‘O maak je geen zorgen. Dit gaat lukken.’ Ze gaf me een tip om langs de controle van de bus te komen. Je begrijpt, die kan ik niet delen maar het werkte wonderwel. Ik kon net zo makkelijk instappen als de mensen voor en achter me die met hun reispapieren in de hand stonden. De eerste hobbel was genomen.
We naderden de grens. Wat zou er gaan gebeuren? De chauffeur nam een afslag, we reden langzaam over de parkeerplaats, tussen de vrachtwagens door. Misschien konden we wel gewoon doorrijden. Niet te optimistisch Francisco.
De bus draaide een parkeervak in en stopte met een sissend geluid. Langzaam opende de deur zich en even later verschenen er twee uniformen in de deuropening.
De passagiers werden een voor een gecontroleerd. Waar gaat u heen, wat gaat u doen, waar verblijft u? Veelal in het Engels maar soms via Google Translate. Het was tijdrovend. De vraag werd omgezet in schrift in de eigen taal, het antwoord ingetikt, vertaald in het Nederlands en door de software uitgesproken. Dat ging niet altijd even goed. Op de vraag ‘waar gaat u wonen?’ klonk voor me uit een speakertje. “Bij een vriend. Hij is al 18 jaar uit de gevangenis.” O jee. Hoe was de vertaalmachine daarbij gekomen? Ontsnapt uit de dictatuur of zoiets? De marechaussee had het kennelijk vaker gehoord, knikte en gaf de papieren terug.
Nu ik, zonder papieren. Op de drempel van illegaliteit. Een foto van mijn paspoort hield ik onder de knop van mijn iPhone maar die was natuurlijk niks waard als de grensbewaker een pennenlikker was. Ik toonde mijn rijbewijs. “Sorry, ik ben mijn paspoort vergeten.” De marechaussee keek vriendelijk. “Kan ik me voorstellen, heb ik zelf ook wel eens als ik even over de grens moet. Ik ga u doorlaten maar u moet weten dat als u de andere kant op zou reizen de Duitse controle dat niet zou doen. Dan wordt u teruggestuurd.” Ik knikte zo dankbaar mogelijk.
Hij tikte mijn gegevens over in zijn apparaat. Voor zo ver ik wist had ik geen boetes open staan, maar zekerheid is een relatief begrip in dit soort situaties. Ik realiseerde me dat ik op de heenweg door het oog van de naald was gekropen. Als er controle was geweest, had ik dus kunnen fluiten naar de theatervoorstelling. Hoe was de wereld ineens zo veranderd?
De marechaussee gaf me mijn rijbewijs terug en wenste me goede reis. Natuurlijk, ik ken mijn privileges als witte Nederlander, problemen waar de rest van de wereld tegen oploopt bestaan gewoon niet voor je, maar geloof me, beambtes die menselijk zijn, zijn een voorwaarde voor een vrije, gelukkige samenleving. In weerwil van wat de ‘regels zijn regels’ types roepen, die altijd pretenderen het enige gelijk aan hun kant te hebben.
De bus zette zich weer in beweging. Alles was in orde met iedereen. Ik keek om me heen. Reizigers uit alle delen van de wereld, die bij iedere grens besprongen worden door de risico’s van bureaucratie en willekeur. Ik maak dat anders nooit mee, al reis ik best veel.
We draaiden met in totaal 20 minuten vertraging de snelweg op. Achter me begon een Duitse meid op luide toon in haar mobiel te praten. Er was weer ruimte voor de gebruikelijke ergernissen.
Nederland heeft de grenscontroles deze week na 22 maanden gestaakt, mede op aandringen van de marechaussees omdat ze zoals voorspeld, behalve bureaucratische overlast, amper iets opleveren. Duitsland, waar Merz verslagen dreigt te worden door de extreemrechtse AfD, blijft doorgaan met de controles.
Vrijheid en de bijbehorende zorgeloosheid, je bent ze sneller kwijt dan je voor mogelijk houdt.
Om minder afhankelijk te zijn van social media maak ik iedere zondag een nieuwsbrief met tips, ervaringen en ideeën. Ja, ook speciaal voor jou. Abonneer je nu gratis.