Francisco van Jole

Regisseur Bob Visser is niet alleen een van de aardigste mensen die ik ooit ontmoet heb, hij was ook een ongekend volhardend pionier en vernieuwer. Hij introduceerde in de jaren ‘80 bij de VPRO een soort punk-journalistiek op tv met het actualiteitenprogramma Neon. Maar hij maakte bijvoorbeeld ook een gelauwerde kinderserie. Een speelfilm van en met Jules Deelder. En nog veel meer.

Met hem maakte ik in de jaren ‘90 mijn eerste – tamelijk wilde – tv-programma’s over de digitale revolutie die indertijd op uitbarsten stond, voor de experimentele zender ZH-TV. Hij was ook betrokken bij een van m’n mooiste mislukkingen, een satirisch programma voor de VPRO. Roland Vonk heeft er op Facebook een prachtige herinnering over opgeschreven, inclusief de uitleg hoe daar op wonderlijke wijze het nu spannendste theater van Rotterdam uit voort is gekomen. 

Waar Bob kwam daar ontstond iets nieuws. En waar iets nieuws ontstond daar was vaak ook Bob. Hij was iemand die je niets wilde weigeren en die magie leverde bijvoorbeeld op het IFFR mooie dingen op, herinnert oud-directeur Emile Fallaux zich. Drie jaar geleden wijdde het festival een special aan hem.

Deze week overleed Bob (73) na een lange ziekte en het rare is dat er in de landelijke media niet of nauwelijks aandacht voor was. Ik sprak er de afgelopen dagen met vrienden en kennissen op gepaste wijze schande van. Hoe dat toch kon, vroegen we ons verbaasd af. Nou ja, verbaasd. We wisten het natuurlijk wel, Bob kwam uit Rotterdam. Als hij een Amsterdammer was geweest, was er al lang een tv-avond en krantenbijlage voor ingeruimd. Daar waren we het snel over eens. 

Die kloof tussen Rotterdam en Amsterdam wordt in Hilversum en de rest van de landelijke media nooit echt begrepen. Er wordt ook graag gedaan alsof die niet bestaat. Meestal door mensen die doodleuk informeren “Woon je nog steeds in Rotterdam?” En je meewarig aankijken als je dat bevestigt. Om er snel aan toe te voegen: “Ik ben er pas geweest. Leuke stad hoor.”

Ik schrijf dit niet op om de vete aan te jagen of, zoals ze dat in Hilversum graag noemen, frustratie maar omdat het zo’n onvermijdelijk cultuurverschil is dat tot op de dag van vandaag merkbaar is. Bob vertelde me daar ooit een veelzeggende anekdote over, waar ik veel aan heb gehad.

Als jonge regisseur werd hij gevraagd om een studioprogramma voor de VPRO te maken. Zo’n project waar veel mensen aan meewerken. “Ik begon daar aan en merkte tot mijn stomme verbazing dat niemand naar me luisterde, ongeacht wat ik zei of deed. Of hoe. Dat was natuurlijk een groot probleem. Hoe kon ik daar verandering in brengen, hoe kreeg ik gezag bij deze mensen?” Hij observeerde en wist al snel het antwoord. In die tijd zat in Rotterdam een enkele hippe, dure kledingzaak, Puck & Hans. “Ik kocht daar een trui van 400 gulden.” Dat was toen een bedrag dat nu 1000 euro zou zijn. “Ik trok die trui elke dag aan en het probleem was opgelost. Ineens was ik de bink. Ze deden alles wat ik zei.”

Ineens begreep ik het. In Amsterdam is iedereen bezig met hoe ze er uit zien. En met de positie ten opzichte van de ander. Het is een competitieve rat race waar elkaar weinig ruimte wordt gegund. Je merkt dat tot in alles, bijvoorbeeld ook het rijgedrag op straat, hoe gek dat misschien klinkt. Ik knoopte het voorbeeld in mijn oren, besloot er nooit aan mee te doen en altijd in Rotterdam te blijven wonen. 

Als ik Bob niet had gekend was mijn leven waarschijnlijk anders verlopen. Dat geldt niet alleen voor mij. Bob zocht altijd naar talent en gaf dat alle ruimte waarbij hij nooit zichzelf op de voorgrond plaatste. Een zeldzaam mens. Een Rotterdammer. Een lieve prachtkerel bovenal. Ik ben dankbaar hem gekend te hebben.

Update: Lees ook deze geweldige herinnering aan Bob van Harry-Jan Bus, oprichter van Theater Walhalla.