Als er geen bloemen zijn, zijn er geen insecten. Dat weet inmiddels iedereen met wat meer kennis van de wereld dan pakweg een bladluis wel. Maar ik had me niet eerder gerealiseerd dat het evolutionair gezien ook andersom geldt. Bloemen zijn ontstaan omdat er insecten bestaan. Ze hebben geen ander doel dan insecten te lokken om zich daarmee voort te planten. Dat wij bloemen ook aantrekkelijk vinden is evolutionair gezien volstrekt onbelangrijk. Of nou, niet helemaal. Want uit winstbejag wordt de teelt ‘geoptimaliseerd’. Dat wil zeggen dat de insecten worden doodgespoten en de bloemen de wereld overgevlogen. De handel in bloemen bevordert zo de ondergang van de planeet.
In de Berlijnse bioscoop Filmkunst 66, met een traditioneel rood gordijn voor het scherm dat net voor aanvang opzij werd geschoven, o wat werd ik daar nostalgisch van, zag ik de documentaire ‘Insekten, Helden im Verborgenen’. In het Duits, zonder ondertiteling want op vakantie moet je immers uit je comfort zone, pardon Behaglichkeitszone, treden. De intrigerende commentaarstem van actrice Katharina Thalbach vertelde dat insecten al veel langer op deze planeet verblijven dan wij mensen. Veel langer als in honderden miljoenen jaren. Het waren de eerste wezens die konden vliegen en ze verplaatsten zich daardoor makkelijker dan andere soorten. Omdat ze een vrij korte levensduur hebben en zich snel voortplanten zijn ze ook in staat zich voortdurend aan veranderende omstandigheden aan te passen. Al blijken ze niet bestand tegen het ongekende geweld dat de landbouwindustrie tegen hen inzet. Er is sprake van ecocide. Hun aantallen nemen af met tientallen procenten tegelijk. Dat is niet alleen rampzalig voor de insecten zelf maar ook voor mensen. Als gevolg van de spuitende boeren zijn er straks helemaal geen insecten meer en zonder insecten geen voedsel. Zet die slogan maar eens op je trekker.
Maar laat me niet somberen, het is immers vakantie en dat vereist zorgeloosheid. De documentaire toont het wonderbaarlijke gedrag van insecten. Zoals de metamorfose waarbij het dier in een ander dier verandert, bijvoorbeeld van een rups in een vlinder. De vraag is, zo stelde Katharina, wat gebeurt er tijdens dat proces met het innerlijke wezen van het dier? Blijft dat hetzelfde of is de vlinder echt een ander dier dan de rups en hoe verloopt die overgang? Ik liet mijn gedachten meevoeren. Stel dat het bij mensen zo zou gaan, dat we van baby zouden veranderen in een reptielachtig wezen (hallo Thierry!) zouden we dan ook een andere persoon worden?
De documentaire bevatte de in de trailer beloofde spectaculaire beelden maar die bleken meer de verpakking voor het eigenlijke verhaal van de film. Dat gaat over een stel idealistische, gewetensvolle boeren die willen ontsnappen aan de ecocide van de industrie. Ze ontwikkelen alternatieve teelwijzen waarbij mensen en insecten vreedzaam naast elkaar leven. Afgezien dan van de wespen in augustus en september natuurlijk.
De film is medegefinancierd door het Wereld Natuurfonds en ik vermoed dat die vanwege het specifiek Duitse karakter de Nederlandse bioscopen niet gaat halen. De insecten verdienen eerlijk gezegd ook wel een iets betere docu want dat de maker autodidact is kon ik ondanks de prachtige beelden zonder verdere navorsingen vaststellen. Des te moediger is dit project om te waarschuwen voor de naderende apocalyps.
Overigens kan het ook zo zijn dan de insecten hun ondergang niet afwachten. In de Franse media zag ik een alarmerend bericht. In Straatsburg zijn twee(!) exemplaren aangetroffen van de Japanse kever, een insect van amper een centimeter groot. Deskundigen zijn zeer bezorgd. De prefectuur Haut-Rhin roept het publiek op om verdachte waarnemingen te melden en foto’s te maken “zonder het dier te verplaatsen”. Ook in Nederland heerst angst voor ‘overlast’:
De Japanse kever is bezig aan een opmars in Europa en vormt volgens de NVWA een groot risico voor de landbouw, boomkwekerijen, sierteelt en natuur. Daarom zijn langs snelwegen, onder meer bij de grens, speciale vallen geplaatst om te controleren of de kever Nederland binnenkomt. Reizigers krijgen het advies om na hun vakantie hun auto, camper, caravan en bagage goed te controleren op meeliftende insecten.
Overlast is een beetje aparte woordkeuze. Het gaat hier niet om hangjongeren. De vrees is zo groot omdat de kevers bijna net zulke veelvraten zijn als mensen. Ze voeden zich met honderden verschillende planten- en bomensoorten, van mais tot appelbomen. Voeden is een understatement, het komt er op neer dat ze alles helemaal kaal eten. Door de toenemende temperaturen, hallo klimaatcrisis!, zijn ze in staat zich razendsnel voor te planten. Dat beperkt zich niet tot de malse blaadjes. De larven leven onder de grond en eten alle wortels stuk. Kortom, alles wat groeit gaat er aan. Dat levert voor de industrie meestal een vrijbrief op een nieuwe massamoord in gang te zetten en zo slingeren we verder richting der Untergang. Maar dat is een andere film. Deze docu laat zien dat er nog wat te redden valt. Als we, ja als we…
Om minder afhankelijk te zijn van social media maak ik iedere zondag een nieuwsbrief met tips, ervaringen en ideeën. Interessant voor iedereen. Abonneer je nu gratis.